Vichy Fransası Nedir

Vichy Fransası, resmî adı fransa devletî. Fransızca état français. Fransa’nın, II. Dünya Savaşı sırasında işgalci Nazi Alman-yası’yla işbirliği yapan Mareşal Philippe Pétain yönetimi altında geçirdiği dönem (Temmuz 1940 – Eylül 1944).

Fransa ile Almanya arasında 22 Haziran 1940’ta imzalanan ateşkes antlaşmasıyla Fransa iki bölgeye ayrıldı. Antlaşmaya göre bölgelerden biri Alman işgali altında, öbürü ise kâğıt üzerinde de olsa Fransızların tam egemenliği altında kalıyordu. İşgal dışı bırakılan bölge ülkenin beşte ikilik bölümünü kapsıyordu. Güneydoğuya düşen bu topraklar Cenevre yakınlarında, Tours’un 21 km doğusunda İsviçre sınırından başlayarak Biscay Körfezinden 51 km içeride, güneybatıdaki İspanya sınırına kadar uzanıyordu.
Ateşkes imzalandığı sırada hükümet üyesi olmayan Pierre Laval imzadan sonraki gün hükümete katılarak Vichy rejiminin baş mimarı durumuna geldi. Laval, ateşkesi onaylamak üzere 10 Temmuz 1940’ta Vichy’de toplanan Ulusal Meclise, Laval’ın çabalarıyla Pétain’e yeni bir anayasa çıkarma yetkisi verdi. Böylece Pétain 569 lehte, 80 aleyhte ve 18 çekimser oyla “Fransa Devleti”nin bütün yasama ve yürütme yetkilerini elinde topladı. Daha sonra kurulan çeşitli Vichy hükümetleri yeni bir anayasa çıkarmaksızın dört yıl boyunca başta kaldı. Bu hükümetlerin izledikleri politikalar savaşın seyrine göre zaman zaman değişikliklere uğradı. Almanlarla sıkı işbirliğinin gerçekleştirilemeyeceği ortaya çıkınca Laval bir komployla Aralık 1940’ta iktidardan düşürüldü. Yerine kısa sürelerle başbakan olarak önce Pierre Etienne Flandin, ardından Amiral Jean Darlan getirildi. Charles Maurras’ın Vichy’de yayımladığı gelenekçi L’Action Française gazetesinin desteğini alan Petain ve Darlan, Almanya’yla ilişkilerde “bekle gör” politikasına yöneldiler. Bu dönemde Vichy rejimi yüzeysel de olsa korporatist bir temelde düzenlendi. Cumhuriyetçilerin “Özgürlük, Eşitlik, Kardeşlik” sloganının yerini “İş, Aile ve Vatan” aldı. Yeni bir iş yasası çıkarıldı ve her yerde Petainci bir “ulusal devrim”den söz edilmeye başladı.

Nisan 1942’de Laval yeniden iktidara geldi ve Almanları kendisinin daha etkin bir işbirlikçi olabileceğine inandırmak için çaba gösterdi. O sırada SSCB ve ABD’yi de karşısına almış olan Almanya, Batı’da daha çok güvenlik gereksinimi içindeydi. Ama altı ay geçmeden Vichy Fransaşı’nın konumu temelden değişti. ÂBD ve İngiliz kuvvetleri Kuzey Afrika’ya çıktı; Fransız donanmasına bağlı filolar Toulon’da kendi mürettebatları tarafından batırıldı. Bunun üzerine Almanya 11 Kasım 1942’de Fransa’ nın tümünü işgal ederek Vichy’deki “mütareke ordusu”nu dağıttı. Giderek Alman politikasının basit bir kuklası durumuna düşen Vichy hükümeti. Ocak 1944’te nasyonal sosyalist Marcel Deat gibi aşırı işbirlikçileri de bünyesine aldı. Bu arada Darlan Aralık 1942’de Cezayir’de öldürüldü.

Aynı dönemde gençlerin Alman zorunlu çalışma kamplarından kurtulmak için dağlara ve kırlara çıkmasıyla direniş hareketlerinin gücü hızla artmaya başladı. Mani’lerde (maki) köylülerden aldıkları yardımlar ve İngiltere’nin havadan attığı erzakla kaçak olarak yaşamlarını sürdüren direnişçiler, İngiliz-Amerikan çıkarmasına hazırlık olmak üzere Alman haberleşme ve ulaşımını baltalıyorlardı. Çıkarma öncesindeki altı ay, maqui direnişçileriyle Alman Gestapo kuvvetlerinin desteklediği Vichy milisleri arasında bir iç savaşa sahne oldu. Müttefiklerin Normandiya Çıkarması’ndan sonra Fransa’ ya geçen Charles de Gaulle başkanlığındaki geçici hükümet, bütünüyle çökmüş faşist rejimin yerini aldı. Eylül 1944’te Paris’in bağımsızlığına kavuşmasından sonra yeni hükümet Petain’in Fransa Devleti’nin bütün yasalarıyla birlikte ortadan kaldırıldığını ilan etti.

Laval önce Almanya’ya, ardından Avusturya’ya kaçtı, ama yakalanarak Fransa’ya getirildi ve 1945’te yargılanarak idam edildi. Almanya’ya kaçırılmış olan Petain ise yargılanmak üzere kendi isteğiyle Fransa’ya döndü. Mahkeme sonunda idama mahkûm edildiyse de ölüm cezası de Gaulle tarafından ömür boyu hücre hapsine çevrildi ve 1951’de hapiste öldü.

Yorum yazın