Vezir Nedir

Vezir Nedir
vezir (Pehlevi dilinde vçir: “yargıç”), başlangıçta Abbasi halifelerinin temsilcilerine, sonraları Araplar, İranlılar, Türkler, Mo-ğollar arasında ve Doğu İslam ülkelerinde devletin en yüksek memur ya da yöneticisine verilen unvan.

Vezirlik makamı, Bermeki ailesinin elinde bulunduğu 8. yüzyılda kurumlaşmaya başladı. Abbasi vezirleri hükümdarlarla halk arasında bağ kurar ve her konuda hüküm-dan halk karşısında temsil ederlerdi. Devletin başının halkla doğrudan ilişkiden böyle-sine uzaklaşması, önceki Emevi halifelerinin geleneğinde yer almayan bir yenilikti. Bu uygulamanın Sasani saray yönetiminden alındığı bilinmektedir.

Osmanlı Devleti’nde ilk vezir, 1327-37 arasında bu unvanı taşıyan Alaeddin Pa-şa’ydı. Daha sonra kamu ve ordu işlerinin karmaşıklaşmasıyla vezir sayısı da artınca, bunların en kıdemlisine veziri-azam dendi (bak. sadrazam). İstanbul’un 1453’te fethine değin vezirlik, yönetim mekanizmasında en yüksek mevkilerden oldu. Bu dönemde güçlü Candarlı ailesi uzun süre vezirlik makamını elinde tuttu.

Osmanlı Devleti’nde en yüksek karar organı olan Divan-ı Hümayun’un asıl üyelerinden olan ve kubbe vezirleri olarak bilinen bir vezirler topluluğu sadrazama yardımcı olmak üzere atanırdı. Sadrazam sefere çıktığında bunlardan biri sadaret kayma-kamı(*) adı altında onun yerine bakar ve gerektiğinde ordulara komuta ederdi. Son-ralan eyalet valileri (beylerbeyi) ya da defterdar gibi yüksek devlet görevlilerine de vezir unvanı verildi.

Eski Mısır’da da genel valilik düzeyinde yetkilere sahip iki sivil yönetici vezir unvanını taşırdı. Geçmişi 4. sülaleye (İÖ 2613-2494) değin inen vezirlik III. Sesostris döneminde (İÖ 1878-1843) bütün bürokrasi üzerinde yetkili bir makama dönüşerek büyük önem kazandı.

Yorum yazın