Vakıflar Genel Müdürlüğü Tarihçesi

Vakıflar Genel Müdürlüğü Tarihçesi Hakkında Bilgiler
Vakıflar Genel Müdürlüğü, vakıf mallarını işletmek, mimari ve tarihi değer taşıyan vakıf eserlerini korumak ve vakıfları amaçları doğrultusunda desteklemekle görevli, tüzel kişiliği bulunan, katma bütçeli kuruluş. Yönetimi devlete aktarılmış (mazbut) vakıfları doğrudan yönetir; mütevellilerin yönetimindeki (mülhak) ve yeni vakıflar ile cemaat ve esnaf vakıflarım devlet adına denetler. Yetkileri arasında vakıf paralarını nemalandırmak, mütevellileri atamak ve görevden almak, vakıf tüzel kişiliğini koruma koşuluyla gerektiğinde vakıfların taşınmaz mallarını değiştirerek daha çok gelir getirici yatırımlara tahsis etmek de vardır. Genel müdürlük Başbakanlığa bağlıdır.

Şeriye ve Evkaf Vekâleti’nin kaldırılması üzerine vakıf işleri Mart 1924’te Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne devredildi. Haziran 1935’te yürürlüğe giren yasa uyarınca çalışan genel müdürlüğün mevzuatı 1956’da yasayla, 1984’te ise bir kanun hükmünde kararnameyle yenilendi. Cumhuriyet öncesinde kurulmuş vakıfların sayısı 26.798 iken, 1926-67 döneminde yalnızca 70 kadar vakıf kuruldu. 1967’de Bakanlar Kurulu’na vakıflara vergi bağışıklığı tanıma yetkisinin tanınması bu kurumlan yeniden ilgi odağı durumuna getirdi. Bundan sonra 1980’e değin 1.284 vakıf kuruldu, 1981-89 arasında bunlara 1.463 vakıf daha eklendi. Ayrıca çeşitli vergi yasalarındaki düzenlemelerle vakıflara yapılan bağışlar özendirildi. 1989 sonunda genel müdürlüğün denetimindeki vakıf sayısı 372’ydi, bunların 182’si 1980-89 arasında kayda geçirilmişti.

1967-87 arasında toplam 110 vakfa vergi bağışıklığı tanındı; bunların 55’i İstanbul’da, 32’si Ankara’da kurulmuştu. 1986’da Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fo-nu’nun kurulmasından sonra her il ve ilçede sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakıfları yasa gereği kurulmaya başladı; bu çerçevede 1980’e değin kurulan 760 vakıf da vergi bağışıklığı kapsamına girdi. Kara, deniz ve hava kuvvetlerini güçlendirme vakıfları da özel yasalarla çeşitli vergilerden bağışık tutulan vakıflar arasındadır.

Vakıflar Genel Müdürlüğü 1990 başına değin 4.544 cami ve mescidin, 273 medrese, darüşşifa ve bimarhanenin, 410 han ve kervansarayın, 609 hamamın, 307 zaviye, imaret ve tekkenin, 1.164 türbenin, 310 sıbyan mektebi, sebil, şadırvan ve tabhane-nin saptama işlemlerini yapmış, 2.500’ü aşkın eski eser için tescil işlemini gerçekleştirmişti. Ağustos 1990 sonuna değin plan olarak alınanlarla birlikte 1.382 eski eserin rölövesi alınmış, 400 dolayında eski eserin restorasyon, bazılarının da restitüsyon projeleri düzenlenmişti.

Vakıflar Genel Müdürlüğü, katma bütçeli bir kuruluş olarak ayrıca akar getirici işhanı ve işyerleri yapmakta, ortaöğrenim öğrenci yurtları inşa etmektedir. 1990’da toplam 7.263 yatak kapasitesi bulunan 50 yurtta kişi başına günlük iaşe ücreti 2.500 lira gibi çok düşük bir düzeydedir. Genel müdürlük çeşitli il ve ilçelerdeki 21 imarette Ağustos 1990’da toplam 2.175 kişiye günde bir öğün sıcak yemek sunmaktadır.

Vakıflar Genel Müdürlüğü’nün bağlı kuruluşları arasında 1940’ta kurulan İstanbul Vakıf Menba Suları İşletme Müdürlüğü ve Ayvalık Vakıf Zeytinlikleri İşletme Müdürlüğü ile 1943’te kurulan Aydın Vakıf Zeytinlikleri İşletme Müdürlüğü sayılabilir. Genel müdürlüğün en büyük iştiraki yüzde 75’le (mülhak vakıflar payıyla birlikte) Vakıflar Bankası’dır. Genel müdürlüğün Karadeniz Bakır İşletmeleri, Aydın Tekstil ve Türkiye İş Bankası’nda da iştirakleri vardır.

Yorum yazın