Vakanüvis Nedir

Vakanüvis Nedir
vakanüvis, vakayİnüvîs ya da vekayİnüvîs olarak da bilinir, Osmanlı Devleti’nde, Divan-ı Hümayun kaleminde görevli, kendisine verilen resmî belgelere dayanarak siyasal olayları kaydeden devlet tarihçisi.

17. yüzyıla değin bu görevi şehnameci(*) adı verilen saray tarihçileri yerine getirmiştir. Daha sonra kullanılmaya başlayan vakanüvis sözcüğüyse Arapça vaka (olay, çoğul vakayi) ile Farsça nüvis (yazıcı) sözcüklerinden türetilmiştir.

18. yüzyıl başlanndan 20. yüzyıla değin Osmanlı devlet tarihçilerinin resmî unvanı olan vakanüvislik şehnamecilikten birkaç bakımdan aynlır. Şehnameciler dönemin padişahının özel görevlisi olarak edebi ağırlıklı ve çoğu manzum tarihler yazarken, vakanüvisler Divan-ı Hümayun’un memuru sıfatıyla resmî belgeleri kullanarak düzyazı tarihler kaleme almışlardır. Şehnameciliğin bir devamı sayılan vekayinamecilik de genellikle dönemin padişahını temel alan bir hassa görevi olduğu için vakanüvislikten ayrılır. Bu açıdan II. Bayezid dönemi (1481-1512) tarihçileri İdris Bitlisi ve Ke-malpaşazade gibi, IV. Mehmed dönemi tarihçilerinden Nişancı Abdurrahman Abdi Paşa da (ö. 1692) vekayinamecidir. Ama söz konusu farklılığa karşın, vekayinameci-leri belirten vekayinüvis adı 18. yüzyıl sonlarına değin resmî devlet tarihçileri için de kullanıldığı için bir örtüşme doğmuş, vakanüvis terimi ancak 1802’den sonra yaygın ve değişmez biçimde benimsenmiştir. 18-19. yüzyıllarda Naima’yı (ö. 1716) izleyen vakanüvisler, imparatorluğun son 250 yıllık tarihini olay anlatılan düzeyinde, birbiriyle eklemlenerek kucaklayan yapıt dizileri bırakmıştır.

Şehnameci, vekayinameci ve vakanüvis arasında söz konusu edilen ikincil farklara karşın tümünün ortak özelliği, üçünün de Osmanlı egemen sınıfının üyesi, hatta bu sınıfın sultana ve saraya en sadık, en merkeziyetçi kesiminin maaşlı birer görevlisi olmalarıdır. Bu nesnel konumlarıyla vakanüvisler, olaylara hep merkezî devlet açısından ve egemen ideoloji olan İslamın her şeyi Tanrı’nın takdirine bağlayan açıklama biçimiyle bakmışlardır. Dolayısıyla vakanüvislik, başka geleneksel toplumlarda da görülen egemen sınıf tarihçiliğinin özellikle tutucu ve devletçi bir türü sayılabilir. Bu bağlamda vakanüvis terimi, tarihyazıcı-lığının Türkçedeki genel karşılığı olarak da kullanılır (bak. tarih, tarihyazıcılığı). 19. yüzyıl sonlarından başlayarak ve özellikle

20. yüzyılın ilk çeyreğinde Türk milliyetçiliğinin gelişmesine bağlı olarak Osmanlı va-kanüvisliğinin yerini çağdaş tarihçilik almıştır.

Yorum yazın