Tevrat – Eski Ahit

Tevrat – Eski Ahit

Yahudilik üzerine başlıca belge, İsrail’in kutsal kitabı olan “Eski Ahid”dir. Buna Tevrat (Töre) da denir. Aslında Tevrat, Eski Ahid’in ilk beş kitabının adıdır. Sonradan tümü için benimsenmiştir.
Eski Ahid ya da Tevrat, Kutsal Kitabın birinci bölümüdür. İkinci bölümü ise, Hıristiyanların Yeni Ahid’leri, yani “İncil” oluşturmaktadır.
Eski Ahid’i oluşturan kitaplar İbranice yazılmıştır. Bunların bazı parçaları da Yakındoğu Asya’da çok yaygın bir dil olan “Aramice” yazılmış bulunmaktadır. Eski Ahid’i oluşturan yazıların resmen derlenmiş şekline, “Eski Ahid’in Töreler Kitabı” adı verilir. İbranice olan.geleneksel nüsha İ.S. VII. ve XI. yüzyıllar arasında yazılmış, adına ‘Yahudi Töreleri Kitabı” denilmiştir. I.Ö. I. yüzyıl? doğru Ibranice yazılmış kitapları kapsamaktadır. I.Ö. 150 yıllarına doğru bu metinlerin çoğu, ibraniceyi bilmeyen Mısır Yahudileri için Yunancaya çevrilmiştir. Bu çevirinin, yetmiş kişilik ortak bir çalışmayla yapıldığı söylenir. Bu yüzden de nüshaya “Yetmişlerin Çevirisi” adı verilmiştir.
İbranice Kutsal Kitabın hiçbir özgün el yazması yoktur. Antik çağdan kalma tek tük parçalar, ancak son zamanlarda bulunmuştur. Bugün eldeki en eski el yazması İbranice Kutsal Kitaplar, İ.S. X. yüzyıldan daha eski değildirler.
Ancak, 1947 yılında Lut Gölü (ölü deniz) kıyılarındaki mağaralarda, küpler içine saklanmış tomarlar şeklinde el yazmaları bulunduktan sonra, Eski Ahid’in bazı bölümlerinin günümüze değin kaldığı görüşü ortaya atılmıştır. Bu tomarların, İ.S. 66 – 70 yılları arasında ve bir savaş sırasında mağaralara saklandığı sanılmaktadır. Belgelerin hepsi İ.S. 70’ten önce yazılmıştır. Yine de bunların ilk yazılan bölümler mi, yoksa onların kopyaları mı olduğu sorusu kesinlikle yanıtlanmamıştır.
Eski Ahid, tümüyle üç bölüme ayrılır:
İlk bölüm, Musa’nın beş kitabıdır ki, asıl ‘Tevrat” budur.
İkinci bölüm, Peygamberler kitabıdır.
Üçüncü bölüm olan “Ketubim” ise, asıl Tevrat’ın geliştirilmiş şeklidir.
Eski Ahid’deki ilk beş kitap; Tekvin, Çıkış, Levililer, Sayılar ve Tesniye (yasalar) adlarını taşır. Bugün “YeştT’nun Kitabı” da eklenerek, Eski Ahid’in birinci bölümü olan Altı Kitap oluşmuştur. özel anlamda ‘Tevrat” adını taşıyan bu bölümden sonra, genel anlamda Tevrat ya da Eski Ahid’in ikinci bölümü, Peygamberlerin Kitaplarıdır. Bu bölümde Yargıçlar, Samuel -1, Samuel-ll, Krallar – I, Krallar-ll, İşaya, Yeremya, Hezekiyel, Daniel, Hoşea, Yoel, Amos, Obadya, Yunus, Mika, Nahum, Habakkuk, Tsefanya, Haggay, Ze- kârya ve Malaki’nin kitapları yer alır. Üçüncü bölüm olan “Ketubim” de Rut, Ezra, Tarihler – I, Tarihler – II, Nehemya, Ester,Eyyub, Mezmurlar, Süleyman’ın Meselleri, Vaiz, Neşideler Neşidesi (okuncalar) ve Yeremya’nın Ağıtları vardır. Bunlar daha çok tarih, söylence, şiir, atasözü, özdeyiş gibi metinlerdir.
Birçok düşünür Kutsal Kitap’ta Tanrı sözünü görmüştür. Hâlâ bu düşünce de olanlar da vardır. Merano Ruhani Kurulu 1546’da Eski Ahidi de kapsamak üzere Kutsal Kitabın Tanrı tarafından esinlendirildiğinden kuşkulanılmasını yasaklamıştır.
Bununla birlikte, sayıları gittikçe artan bazı bilim adamları, Musa’nın olduğu söylenen ve içinde kendi ölümünün de söz konusu edildiği beş kitabının O’nun tarafından yazılamayacağını belirtmişlerdir.
XVIII. yüzyılda Jean Astruc adlı bir Fransız bilim adamının ileri sürdüğüne göre, ilk beş kitabın yazarı ya da yazarları iki ayrı öyküyü birbiriyle karıştırmaksızın, yan yana koyarak anlatmışlardır: Bu öykülerden birinde Tanrı, Elohim (Eloh, ruh; Elohim, ruhlar ; yani ruhların tümü) diye adlandırılmaktadır. Öteki öyküde ise Tanrı, Yehova (yani var olan) diye adlandırılmıştır.
“Elohist” diye adlandırılan metin, Tekvin’in (Yaratılış’ın) ilk bölümü ile ikinci bölümün ilk üç ayetini içermektedir. Yehova metni diye adlandırılan metin ise, ikinci bölümün dördüncü ayetinden başlamaktadır.
Bu iki metin arasında birçok çelişki vardır, örneğin, Elohist metinde insanın yaratılışı, bitkilerin yaratılışından sonra gelmektedir. Yehova metninde ise insan, bitkilerden önce yaratılmaktadır. Elohist metinde Elohim insanı kendi görünümünde, aynı zamanda “erkek ve dişi” yaratmaktadır. Yehova metninde ise Yehova, ilkin erkeği, sonra da onun kaburga kemiğinden kadını yaratmaktadır. Aynı şekilde Elohist metninde Âdem’in dinsel suçuna ilişkin hiçbir şey yoktur. Oysa Yehova metninde bundan söz edilmektedir.
Eski Ahid’in ilk Beş Kitab’ının yazılmasında yalnız Elohist Okul ile Yehova Okulu’nun değil, üçüncü ve dördüncü okulların da yardımının geçtiği anlaşılmıştır. Nitekim üçüncü okul (Deuteronomiste Okul) özellikle Yasalar (Tesniye) bölümünü bir kez daha işlemiştir. Bunlara Tesniyeci- ler (Yasacılar) denir. Dördüncü okul da eski töreleri yasalaştırıp arıtmak amacını güden ve fıkıhçı oldukları anlaşılan “Kâhinler Okulu”dur.
Peygamberlerin kitapları; bir olasılıkla peygamberden ya da bunların çok yakın yandaşlarından çıkma parçaların yanı sıra, sonradan eklenmiş parçaları da kapsamaktadır.
öteki bölümdeki yapıtlar ise çok değişik yazarlara ilişkindir ve çoğu kez bunlar, geleneksel olarak inanılan kişilere ait değildirler, örneğin Neşideler Neşidesi’nin (okuncaların), Süleyman’ ın yapıtı olmadığı kesindir.
Aşağıya Eski Ahid’in oluşumunun kısa bir zaman dizisini alıyoruz:
—Eski ezgi ve İlâhiler (Debora ve efsaneler)
I.ö. 1000’den sonra
— Yehovacılar İ.ö. 850’ye doğru
— Elohimciler İ.ö. 750’den sonra
— Musa, Yeşu, Yargıçlar, Samuel, Krallar Kitaplarının
Yasacılar tarafından işlenmesi
İ.ö. 550’ye doğru
—Kâhinler tarafından Levililer, Çıkış ve Sayılar
İ.ö. 444
— Musa Kitaplarının Kâhinler tarafından yeniden
işlenmesi İ.ö. 450’den sonra
— Tarihler, Ezra ve Nehemya bölümleri
İ.ö. 300’e doğru
Bu son tarihten sonra Eski Ahid’in artık günümüzdeki şeklinde kaldığı, hatta tek bir harfinin bile değiştirilmediği kabul edilmektedir.
Eski Ahid Yaratılışla başlar ve Malaki’nin kitabı’yla son bulur. İlk tümce, “Başlangıçta Tanrı gökleri ve yeri yarattı”; son tümce ise “O da babaların yüreğini oğullara ve oğullarının yüreğini babalarına döndürecektir,ta ki gelip dünyayı lanetle vurmayayın’dır.

Yorum yazın