Tersane-i Amire

Tersane-i Amire Nedir , Tersane-i Amire Nerededir

Tersane-i Âmire, tersane olarak da bilinir, Osmanlı Devleti’nde donanmanın savaş gemilerinin yapıldığı ve onanldığı kurum. İstanbul’da Haliç kıyısındaydı ve aynı zamanda donanmanın karargâhıydı.

Karamürsel ve Gelibolu’da kurulan ilk Osmanlı tersanelerinden sonra, bu alandaki asıl büyük adımlar II. Mehmed (Fatih) döneminde (1451-81) atıldı. İstanbul alınınca Bizans’tan kalan eski tersaneler kullanılmadı. Haliç’te Aynalıkavak denen yerde yeni bir tersane yapıldı. I. Selim (Yavuz) (hd 1512-20) bu tersaneyi geliştirdi. Gala-ta’dan başlayarak kıyı kesiminde gemi yapım tezgâhları, arkadaki tepelere de konutlar, depolar, atölyeler yapıldı. Kaptanıder-yanın dairesi de buradaydı.

16. yüzyılda Güzelce Kasım Paşa’nm sadaret kaymakamlığı sırasında Gelibolu Tersa-nesi’nin ustaları ve nitelikli işçileri İstanbul’a getirtildi. Kasım Paşa Hahç’te. kendi adıyla anılan semtte kalabalık bir denizci topluluğunun yerleştirilmesini sağladı. Burada cami, okul, hamam, imaret gibi yapılar da yaptırarak tersanenin her yönüyle kurumlaşmasına çaba gösterdi.

Barbaros Hayreddin Paşa’nm kaptanıder-yalığa atanmasından (1533) sonra Tunus ve Cezayir’den yüzlerce denizci ve tersane ustası gelerek Tersane-i Âmire’de görev aldı. Bu dönemde Tersane-i Âmire çok sayıda denizci, usta ve işçiyi barındırıyordu. Galata ve Haliç bölgesinin genel güvenliği de Tersane-i Âmire subay ve askerlerine bırakılmıştı. Göz denen yapım tezgâhlarında kadırga, fosta, barça, göke, perkendi türünden donanma gemileri yapılıyordu. Kaptanıderya Haşan Paşa 1625’te Tersane-i Âmire gözlerini ve mahzenlerini onarttı ve yeniletti. Bu dönemde Tersane-i Âmire aynı anda 130 geminin inşa edilebileceği bir düzeye ulaşmıştı.

17. yüzyıl sonlarında Tersane-i Âmire’de kalyon tipi tekneler de yapılmaya başladı.

18. yüzyılın ikinci yarısında Âvrupa’dan uzmanlar getirildi. Hendesehane(*) adı altında teknik eğitim ve mühendislik eğitimi veren bir okul açıldı. Bu dönemde “Tersane halkı” denen asker, subay, uzman, usta ve işçi sayısı 50 bin kadardı. Tersane-i Âmire’nin amiri kaptanıderya idi. Tersane Hâzinesi nin gelir ve giderlerine Tersane emini bakar, bütün harcamaları yapardı. Tersane-i Âmire’nin kaptanıderyadan sonra gelen komutanına Tersane kethüdası, disiplin subayına Tersane ağası denirdi. Liman reisi, “mandacı” denen muhafızların komutanı ve liman sorumlusuydu. Tersane başmi-marı ise buyruğundaki 10 mimar ve 400 marangozla tekne yapımını gerçekleştirirdi.

19. yüzyılın ikinci yarısında Tersane-i Âmire. Bahriye Nezareti’nin kurulmasına bağlı olarak veniden düzenlendi.

Tersane-i Âmire’nin bulunduğu alanda günümüzde Kuzey Deniz Saha Komutanlığı ile Haliç ve Camialtı tersaneleri vardır.

Etiketler:

Yorum yazın