Tarhuncu Layihası

Tarhuncu Layihası
Tarhuncu Layihası, Sadrazam Tarhuncu Ahmed Paşa(*) tarafından hazırlanan Osmanlı Devleti’nin ilk bütçe tasarısı (1653). Tarhuncu Ahmed Paşa 1652’de devlet gelirleriyle giderleri arasındaki dengesizliğin yol açtığı mali bunalımın üstesinden gelebilmek için bir önceki yılın gelir ve giderlerinin ayrıntılı dökümünü içeren bir rapor hazırlayarak Padişah IV. Mehmed’e (Avcı) sundu. Muvazene Layihası olarak da bilinen bu “maruzat”ında, Hazine-i Âmire’ye yıl boyunca giren mukataat, cizye, avarız, bedel-i nüzul ve öbür gelirler ile bunların nerelere ne miktarlarda harcandığı gösterilmişti. Buna göre devletin genel bütçe gelirleri toplamının 14.503 kese, genel bütçe giderlerinin de 16.400 kese olduğu, bütçenin 1.900 kese açık verdiği ortaya çıkmıştı.

Önceki sadrazamların ve defterdarlann o yılın mali sıkıntısını aşmak için “tedahül” yöntemine (bir sonraki yılın gelirlerini, noksan bedellerle satma) başvurmalarının gelecek iki yılın tüm gelirlerinin önceden harcanması gibi çok kötü bir sonuç verdiğini düşünen Ahmed Paşa, kamu harcamalarını ve saray giderlerini kısarak haksız kazanç sağlayanların mallarına el koydu. Bu uygulamasıyla çocuk yaştaki padişahın adına saraya egemen olanların, haksız yere ulufe, aylık alanların tepkisini çekti ve sonunda IV. Mehmed’i tahttan indirmeyi amaçladığı suçlamasıyla öldürüldü.

Yorum yazın