Takvimin Tarihçesi ve Çeşitleri

Takvimin Tarihçesi ve Çeşitleri

Dönencel Yıl

Dönencel (tropikal) yıl, yeryüzünün bir ilkbahar ılımından ötekine dönmesi için gerekli zaman, yani mevsimler yılıdır.
Mevsimler, yeryüzü ekseninin tutuluma eğik (23,5°) oluşundan doğarlar. Hareket olayı yüzünden, bu eğikliğin yıldızlara göre yönü zamanla değişir. Bu yüzden, yeryüzünün aynı mevsime dönüşü için gerekli zaman (dönencel yıl) bir yıldızla ve güneşle aynı çizgiye dönüşü için gerekli olan zamandan (yıldız yılı) çok az farklıdır. Bir dönencel yıl 365 gün, 5 saat 48 dakika 46 saniyedir (Bir yıldız yılından yaklaşık olarak 20 dakika daha kısa). Eski gökbilimciler, bir yılın 365, 25 gün olduğunu hesapladıklarında bu sayıya çok yaklaşmışlardı. Bir dönencel yıl içinde, takvim yılı tarihi her yıl aynı mevsime raslar.
Bir başka yıl da ayrıksı yıldır. Dünyanın güneş çevresinde bir günberiden (yörüngenin güneşe en yakın noktası) ötekine kadar dönmesi için gerekli zaman olarak ölçülür. Bu yıl yalnızca dünya hareketlerini açıklamakta önemlidir. Takvim hazırlama açısından önemi yoktur.

Yıldız Yılı
Yıl, bir takvim oluşturmak için bölünmesi gereken temel zaman birimidir. En çok kullanılan yıllardan biri, aşağıdaki biçimde ölçülen yıldız yılıdır: Dünya ve güneş, hareketsiz bir yıldızla aynı çizgiye gelirler. Yıldız yılı, dünyanın güneş çevresinde tam bir dönüş yaparak aynı konuma gelmesi için gereken zamandır. Bu yılın uzunluğu 365 gün, 6 saat, 9 dakika, 9,5 saniyedir.

Bir takvim hazırlamak, uygarlığın ilk gereklerinden ve gökbilimin karmaşık sorunlarından biridir.
Tüm takvimlerde zaman, günlere bölünür. Günler, yılların parçaları olan gruplarda —haftalar ve
aylar— toplanır. Bir gün yada bir yılın kesin tanımları değişiktir; ama pratik nedenler yüzünden, belli ölçütlere uymak gerekir. Bunlardan biri, belirli bir alanda mevsimlerin hep aynı zamanda görülmesi zorunluğudur. Böyle olmasaydı,
mevsimler belirli bir tarihe göre yanlış zamanlarda başlarlardı: Sözgelimi baharın Ağustos ortasında başlaması gibi.
Değişik takvim tipleri, bunların uygulamaları ve tarihçeleri ilgi çekici bir inceleme konusudur.

AY TAKVİMLERİ
Tüm takvim türlerinin en yalım ve en eskisi Ay takvimidir. Bu takvimde her ay, bir dolunayla başlıyor ve önemli olaylar Ay’ın hareket ve evrelerine bağlanıyordu. Değişmez bir Ay takvimi bir ayı 29, bir ayı 30 gün olmak üzere 12 aydır. 354 gün sürer. Resim 3’te ay sonuna doğru Ay’ın üçüncü dördün evresi görülmektedir.

BİR AY TAKVİMİ
Ay takviminin başlıca modern örneklerinden biri İslam takvimidir: Yılı tropikal yıldan kısa olduğu için, yılbaşı herhangi bir mevsime Taslayabilir. Bu sistemde, her 33 tropikal yılda bir yıl kazanılır.

ROMA TAKVİMİNİN REFORMU
Bu eski Roma takvimi (resim 5 b), İ.Ö. 753’ten kalmadır. Başlangıçta bir ay takvimiydi ve baharda başlıyor, 10 ay sürüyordu. Zamanla iki ay daha eklenerek bir ay-güneş takvimi oldu ve mevsimlere uyabilmek için 13 aya çıkarıldı.
Juliuş Sezar (resim 5a), İskenderiyeli gökbilimci Sosigenes’in öğüdüne uyarak, önemli bir takvim reformu başlattı (Jülyen takvimi). Bir önceki takvimin yolaçtığı güneşin arkasında kalma sakıncasını gidermek için 3 aylık bir ekleme yapıldı. Böylece İ.Ö. 46 yılı, 445 gün oldu.
Sezar, eski Mısırlılarca hesaplanan 365^ 25 günlük güneş yılını benimsedi. Yıl, eşit olmayan 12 aya bölünüyor ve 4 yılda bir Şubata fazladan bir gün ekleniyordu (artıkyıl), İlkbahar. ılımı 25 Marta getirilmişti.


BİLİMSEL KULLANIM İÇİN BİR TAKVİM

Gökyüzünün bu bölgesinde birçok yıldız görülmekte. Bunların çoğu, parlaklıkları çok uzun dönemlerle değişen ve ilk gözlemlendikleri zamandan beri aynı kalmış yıldızlardır.
Değişken bir yıldızın kesin devrini saptamada Gregoryen takvimi kullanışsız bir ölçüdür. Sözgelimi artıkyıllar da hesaba katılmalıdır. Zorlukları önlemek için, İ.Ö. 1 Ocak 4713’te başlayan ve Jülyen çağı denilen düşsel bir çağla ilgili kuramsal bir sıfır yılıyla başlayan bir sistem kullanılır. Bundan sonra, tarihler günortasından başlanarak günlerle sayılır. 8u sistem, bir gökbilimcinin bir gecede gördüğü tüm olayları aynı tarihte toplayabilmesi için kullanılır. Bu hesapla 9 Ocak 1925, 2,424,170 sayılı Jülyen gününe denk düşer. Tüm gökbilimsel olaylar bu sistemle saptanır.

SÜREKLİ BİR TAKVİM
Sürekli takvimler, artıkyılların arlanması ve bir yılın 52 tam haftaya bölünememesi yüzünden sorun doğurur.
Bu sürekli takvim (, Jülyen ve Gregoryeıv takvimleri için geçerlidir. Burada İ.Ö. 5 000 ile İ.S. 5 000 arasında sınırlandırılmışsa da, UNIVERS harflerinin sıralanmasıyla sonsuza kadar uzatılabilir, i.S. 5 000’den sonraki ve İ.Ö. 5 000’den önceki her yüzyıl için bir harf kullanılır.
Bu takvimle belli bir tarihin hangi güne rasladığını saptamak olanaklıdır. ¡.S. 22 Ocak 1286’nın hangi gün olduğunu bulmak için: Birinci bölümde yüzyılın harfi bulunur. Bu durumda i.S. Xill yüzyıl ve buna’uygun düşen harf R’dir (ikinci sütunda). O tarihte Jülyen takvimi kullanılıyordu. ikinci bölümde, yüzyıl içindeki yıl bulunur: Örneğimizde 86 (Koyu yazılanlar artık yıllardır). Sonra R’nin altındaki sayı bulunana kadar aynı satır izlenir. Sayı 6’dır. (3) Üçüncü bölümde aya uygun düşen sayı bulunur:
Ocak ayı için 2. Bu sayı ikinci bölümde bulunan sayıyla toplanır. 2 + 6 = 8 (Tarih bir artıkyılın Ocak yada Şubatındaysa bu sayıdan 1 çıkarılır). Elde edilen sayıya aranılan gün eklenir. Örneğimiz Ocağın 22’si olduğuna göre 22 + 8= 30. Bu sayının hangi günü gösterdiğine dördüncü bölümden bakılır. 22 Ocak 1286, Salıya raslamaktadır. Gregoryen takviminin kullanılmaya başlandığı 1582 yılından sonraki tarihler , yalnız birinci bölümde üçüncü sütun kullanılarak saptanır.

Yorum yazın