Tahkikat Komisyonu Nedir – Neden Kuruldu

Tahkikat Komisyonu Nedir – Neden Kuruldu

Tahkikat Komisyonu, 18 Nisan 1960’ta, muhalefetteki Cumhuriyet Halk Partisi’nin (CHP) etkinliklerini soruşturmak üzere Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde (TBMM) kurulan, olağanüstü yetkilere sahip soruşturma kurulu.

1950, 1954 ve 1957 seçimlerinde çoğunluğu elde eden Demokrat Parti (DP) iktidarının, özellikle son seçimlerden sonra muhalefetteki Cumhuriyet Halk Partisi ile (CHP) ilişkileri gittikçe sertleşti. CFIP’nin iktidara karşı yasadışı eylemleri kışkırttığını öne süren DP yönetimi CHP hakkında meclis soruşturması açılmasına karar verdi (12 Nisan 1960). DP Meclis Grubu’nun TBMM Başkanlığı’na verdiği önergede CHP’nin halkı yasalara karşı gelmeye çağırdığı, hükümete karşı direniş ve saldırıları desteklediği, halkı silahlandırdığı ve orduyu siyasete alet etmeye çalıştığı ileri sürülüyordu. Önerge, CHP’nin yanı sıra bazı basın organları hakkında da soruşturma açılmasını öngörüyordu. Bu amaçla üç ay çalışacak 15 kişilik bir komisyon kurulacaktı. CHP Genel Başkanı İsmet İnönü’nün sert eleştirilerine karşın, önerge 18 Nisan 1960’ta DP çoğunluğunca kabul edildi. “Tahkikat Komisyonu” olarak anılan kurulun başkanlığına DP’li Ahmed Hamdi Sancar, üyeliklerine de Ekrem Anıt, Hilmi Dura, Kemal Özer, Turan Bahadır, Kemal Biberoğlu, Nüzhet Ulusoy, Selami Dinçer, Sait Bilgiç, Nusret Kirişçioğlu, Vacit Asena, Necmettin Önder, Bahadır Dülger, Himmet Ölçmen ile Osman Kavuncu seçildiler.

Tahkikat Komisyonu’na geniş yetkiler tanınmıştı. Komisyon her türlü yayını yasaklamaya, yasağa uymayan yayın organlarının basım ve dağıtımını engellemeye, soruşturma için gerekli her türlü belgeye el koymaya, siyasal nitelikte her türlü faaliyet hakkında önlem ve karar almaya, soruşturmanın sağlıklı biçimde yürütülmesini sağlamak için gerekli her türlü önleme başvurmaya, hükümetin bütün araçlarından yararlanmaya yetkili kılınmıştı. Tahkikat Komisyonu’ nun aldığı karar ve önlemlere karşı çıkanlar hakkında bir yıldan üç yıla kadar ağır hapis cezası öngörülmüştü. Komisyonun yapacağı soruşturma gizli olacaktı. Kararları kesindi ve itiraz hakkı yoktu.

Tahkikat Komisyonu göreve başladığı gün bir bildiriyle, soruşturmanın sağlıklı biçimde yürütülebilmesini gerekçe göstererek, bütün siyasal partiler ile bunlara bağlı siyasal kuruluşların her türlü kongre ve toplantılarını yasakladı. Ayrıca var olan siyasal partilerin yeni örgütler kurmasını durdurdu. Aynı gün kabul ettiği bir başka kararla görev, yetki, karar ve faaliyetleri hakkında yayın yapılmasını ve bu konuda TBMM’de yapılacak görüşmelerin yayınlanması da yasakladı. Ama Tahkikat Komisyo-nu’nun kurulması ve çalışmaya başlamasının ardından Ankara ve İstanbul’da protesto amacıyla öğrenci gösterileri başladı.

Tahkikat Komisyonu 27 Mayıs 1960’taki askeri müdahaleye değin çalışmasını sürdürdü. Komisyonun hazırladığı, ama askeri müdahale öncesinde açıklanmayan raporunda, önergedeki iddiaların temeli olmadığı belirtiliyordu.

Tahkikat Komisyonu’nun kurulması açık bir baskı yönetimi kurmaya yönelen DP iktidarının son siyasal girişimi oldu ve 27 Mayıs 1960 müdahalesinin de başlıca gerekçelerinden birini oluşturdu. Tahkikat Komisyonu üyeleri, 27 Mayıs 1960’tan sonra Yassıada’da kurulan Yüksek Adalet Diva-nı’nda yargılandılar. Komisyon üyelerinin tümü anayasayı ihlal ile suçlanarak ölüm cezasına çarptırıldılar. Ama müdahaleyi gerçekleştiren Milli Birlik Komitesi ölüm cezalarını onaylamayarak ömür boyu hapis cezasına dönüştürdü.

Yorum yazın