Şehremaneti Nedir

Şehremaneti Nedir

Şehremaneti, Osmanlı Döneminde başkent İstanbul’da kurulan belediye. İstanbul’un kolluk, güvenlik, temizlik, iaşe, inşaat gibi şehircilik hizmetleri 19. yüzyıla değin İstanbul ve bilâd-ı selâse (Eyüp, Galata ve

Üsküdar) kadılarının yönetiminde yürütülürdü. Yeniçeri Ocağı’nın 1826’da kaldırılmasından sonra bu ocağa bağlı birimlerin yürüttüğü hizmetleri üstlenmek üzere İhti-sab Nezareti kuruldu. Kırım Savaşı (1853-56) sırasında Fransa’daki yerel yönetim sistemi örnek alınarak İhtisab Nezareti yerine Şehremaneti örgütü oluşturuldu (1854). Meclis-i Vâlâ’ya bağlanan örgütün başına bir şehremini atandı. Ayrıca üyeleri esnaftan ve kamu görevlilerinden seçilen bir Şehremaneti Meclisi oluşturuldu.

Şehremaneti’nin özel gelir kaynakları yoktu. Kentin temizliği, çarşı ve pazarların denetimi, aydınlatma ve güvenlik hizmetleri genel bütçeden ayrılan ödenekle yürütülüyordu. Şehreminiler ile Şehremaneti Meclisi üyelerinin deneyimsizliği nedeniyle belediyecilik çalışmaları uzun süre geleneksel yöntemlerle sürdürüldü. Azınlıkların yaşadığı zengin Beyoğlu ve Galata semtlerinde kurulan (1858) Alüncı Daire-i Belediye ise daha başardı çalışmalar yaparak modem belediyeciliğin ilk örneklerini verdi. Bunun üzerine Altına Daire-i Belediye’deki sistem benimsenerek 1868’de İstanbul 14 daire-i belediyeye ayrıldı.

1877’de çıkarılan Vilayet Belediye Kanu-nu’yla taşra örgütlerinde yöneticilerin seçimle işbaşına gelmesi ilkesi getirildi. Ama aynı tarihli Dersaadet Belediye Kanunu’nda İstanbul’da gerek şehremininin, gerekse Şehremaneti Meclisi üyelerinin merkezî yönetimce atanması ilkesi korundu. II. Meşrutiyetin ilanından (1908) sonra İstanbul’da seçime dayalı özerk bir belediye kurma çalışmaları sonuçsuz kaldı. 1910’da yenilenen Dersaadet Belediye Kanunu’yla İstanbul’da 20 daire-i belediye oluşturuldu. Bunlar Beyazıt, Sultanahmet, Fatih, Samatya, Eyüp, Beyoğlu, Hasköy, Beşiktaş, Arna-vutköy, Yeniköy, Tarabya, Büyükdere, Beykoz, Anadoluhisarı, Beylerbeyi, Üsküdar Yenimahalle, Üsküdar Doğancılar, Kadıköy, Adalar ve Makriköy’dü (Bakırköy). Ayrıca daire-i belediye bulunmayan Gebze, Kartal, Küçükçekmece ve Şile gibi uzak kazalar da Şehremaneti’ne bağlandı. Cemil Paşa’nın (Topuzlu) şehreminliği sırasında çıkarılan 18 Aralık 1922 tarihli Teşkilat-ı Belediye Kanun-ı Muvakkati, 3 Nisan 1930 tarihli Belediye Kanunu’nun çıkarılmasına değin yürürlükte kaldı. Bu tarihte öteki kentlerin yanı sıra İstanbul’da da yeni belediye örgütü kuruldu.

Yorum yazın