Şehnameci Nedir

Şehnameci Nedir

şehnameci, şehnamenüvİs ve şehnamehan olarak da bilinir, Osmanlı Devleti’nde olayları günü güne yazan resmî görevli. Şehnamecilerin yazdığı yapıtlara şehname denirdi.

Bazı Doğu ülkeleri hükümdarlarının saraylarında şehnameci olarak anılan resmî tarih yazıcıları vardı. Osmanlı Devleti’nde ilk şehnameci II. Mehmed (Fatih) döneminde (1451-81) görevlendirildi. Şehnameciler yapıtlarını 16. yüzyıla değin manzum, daha sonra ise düzyazı olarak yazdılar. Bir saray görevi olan şehnameciliğe atananlara dergâh-ı âli müteferrikası sanı verilirdi. Adı bilinen en eski Osmanlı şehnamecisi, İran’dan gelerek Osmanlı sarayında bu göreve atanan Fethullah Arifi Efendidir (ö. 1553). Arifi Efendi I. Selim’in (Yavuz) (hd 1512-20) zaferlerini anlatan 60 bin beyitlik bir yapıt ile I. Süleyman’ın (Kanuni) (hd 1520-66) savaşlarını anlatan Farsça ve Türkçe manzum şehnameleri yazmıştır. Osmanîı şehnamecilerinin en ünlüsü sayılan Seyyid Lokman Hüseynî Efendi ise (şehnameciliği 1559-95) Eflatun bin Şeyh Derviş Mehmed’in başladığı ve ölümüyle yarım kalan Hünername’yi uzun yıllar çalışarak tamamladı. 1595’te onun yerine Tâlikzade Kâtib Mehmed Efendi (ö. 1601) atandı. Adı bilinen son şehnameci, Tâlikzade’nin yerine atanan ve 1610’a değin bu görevi sürdüren Haşan Hükmî Efendi’ dir. Onun nişancılığa atanmasından sonra şehnameciliğe kimlerin getirildiğine ilişkin bilgi yoktur. Bununla birlikte şehnamecilik geleneğinin 1663’e değin sürdüğü bilinmektedir. Bu tarihte Abdurrahman Paşa (ö. 1692) IV. Mehmed (hd 1648-87) tarafından vakanüvisliğe atanmış, bundan sonraki tarih yazıcıları bir ölçüde daha bağımsız olmuşlar, padişah ve çevresi dışındaki olaylara da eğilerek düzyazı tekniğiyle vakanüvis tarihleri yazmaya başlamışlardır.

Yorum yazın