Pön Savaşları Nedir

Pön Savaşları Nedir – Pön Savaşları Kimler Arasında Yapılmıştır
İ.Ö. 264 ileİ.Ö. 146 arasında Roma ile Kartaca arasında yapılmış savaşlara verilen ad.

Batı Akdeniz’e egemen olmak için, yüzyıldan fazla bir süre boyunca sürdürülen üç Pön savaşı Kartaca ile Ro-ma’yı karşı karşıya getirdi. Roma’nın başarıya ulaşmasının önemli sonuçları oldu: Akdeniz ülkeleri Roma’nın etki alanına girdi ve bunun sonucu olarak Roma İmparatorluğu’nun doğmasına yol açtı.

REGULUS’UN BÜYÜKLÜĞÜ

Pön savaşlarının birincisi, Sicilya’nın ele geçirilmesi amacıyla yapıldı (İ.Ö. 264-241). İspanya’daki çatışmadan kaynaklanan ikinci Pön savaşı Ani-bal’in (ya da Hannibal) İtalya’ya kadar, Afrikalı Scipio’nun da Kartaca önlerine kadar gitmesine neden oldu (İ.Ö. 218-201). Üçüncü Pön savaşı, Kartaca’mn yok olmasıyla sonudan-dı (İ.Ö. 149-146).
Sicilya’daki savaşın kökenleri Siracu-sa (Syrakusai) kralı Hieron’un siyasetine dayanır. Hieron, Campanialı paralı askerlerinin (Mamertinuslar) saldırısıyla karşılaşmıştı. Bir yandan, Atina’nın düşüşünden sonra Akdeniz’de en kuvvetli deniz gücüne sahip olan Kartaca, Sicilya’nın zenginliklerine göz dikmişti; öte yandan Roma, Yunanlılaşmış Campania’yla bağıntısı sonucu karaya sıkışıp kalmış olmaktan kurtuluyor ve Messina boğazını denetimi altında tutmak istiyordu. Nitekim, Romalılar 264’teMessina’yı şaşırtıcı bir biçimde ele geçirdiler. Hieron da onlara katıldı. Mamertinusların ve Siracusa nın etkisiyle harekete geçen Roma artık zorlu, tüketici bir savaşa girmek zorundaydı. Agrigento’daki kara savaşı yenilgisinden (262 sonra Kartacalılar kalelerine kapandılar ve donanmaları sayesinde yıkıcı akınlara giriştiler.

Roma, bu durumda, yeni bir donanma geliştirdi; lejyon askerlerine düşman gemilerinin güvertesi üstünde karşı koyma olanağı sağlayan “corvus”un (karga) bulunmasıyla konsül Duilius, Mylae deniz savaşını kazandı (260). Konsül Regulus, sürüp giden Sicilya sorununa son vermek için Afrika’ya geçmeye çalıştı (256). Bon burnunda Clupea’yı yok ettikten sonra Kartaca’ nın hizmetindeki Ksanthippos’un Yunanlı paralı askerleri tarafından yenilgiye uğratıldı. Gördüğü işkence ve cesareti Roma efsanesine konu oldu.

Kartacalüar bunun üzerine üstünlük kazandılar ve Drepanum’da bir Roma donanmasını yok ettiler (249). Bu sırada genç Hamilkar Barka, Sicilya’ da Eryx ve Lilybaeum destek noktasından başlayarak etkin bir çete savaşı sürdürdü.

Bir duraklamadan sonra, yeni bir Roma saldırısıyla karşılaşan Kartaca, Aegates adalarında yenilgiye uğradı ve barış istedi (241). Yapılan anlaşmaya göre, Kartaca Sicilya’yı kaybetti ve haraç ödemek zorunda kaldı. Kısa bir süre sonra da Roma, Korsika ve Sardinya’yı ele geçirerek anlaşmayı bozdu (238-237).

ANİBAL VE SCİPİO

Hamilkar’ın oğlu Anibal 221’de başkomutan seçildikten sonra İberik yarımadasında Roma’nın müttefikiolan Saguntum’u (günümüzde Sagunto) alarak savaş çıkarmakve Roma’yıkara da yenilgiye uğratmak istedi. Bir yıl içinde, Rhône ırmağını ve Alpler’i geçti; Keltleri, Galyalıları peşine taktı; askeri yeteneği sayesinde Roma ordusunu Trebbia’da (218), Trasimenus’da (217) ve Cannae’de (216) ezip geçti.

Ama Anibal’in stratejik planı bütünüyle başarıya ulaşamadı. İtalyan Konfederasyonu Roma’da bütünüyle sökülüp atılmadı ve Kelt halkları İtalya’ya yayılmadı. Bu, Roma’nın ayaklanmaları bastırdığı ve İtalya’nın merkezinde direnişe geçtiği anlamına geliyordu. Nitekim Anibal saldırmakta duraksadı. Bu sırada Afrikalı Scipio, Ispanya’da Kartacalılara arkadan saldırdı ve Numidia kralı Masinissa ile ittifak sağladı.
Hasdrubal’in desteği de durumu değiştirememiş, ordusu İtalya’da Meta-uro’da yenilgiye uğramıştı (207). Roma, İtalya’nın güneyini yeniden ele geçirdi ve Anibal, Scipio’nun Roma-Numidia ordusuna karşı Kartaca’yı savunmak için ülkesine dönmek zorunda kaldı. Roma, direnme gücü sayesinde Zama’da Anibal’in ordusunu bozguna uğratarak zafer kazandı.

“KARTACA YIKILMALIDIR”
Donanmasını ve fillerini teslim ederek Roma’ya bağımlı bir hale gelen Kartaca bu kez Numidia kralı Masinissa’ nın tehdidi altına girdi. Bu durumda yeniden silahlanması gerekiyordu. Roma, kuvvetleri dengede tutmak için buna izin verdi. Ama İ.Ö. 155’te Roma’da Yaşlı Cato yandaşları (Cato hiç durmadan Et censeo delendam esse Carthaginem [Kartaca’nm yıkılması gerektiği düşüncesindeyim] diyordu) Kartaca’nın yemden toparlanmasının olanaksız kılınması gerektiğini savunuyorlardı. Bu tutum ve görüş değişikliği kuşkusuz, Kartaca’nm köylülerle güçlenmesini sağlayan demokratik devrimden, hatta Numidia Krallığı’m tehdit etmesinden kaynaklanıyordu.

Kartaca, Roma’nın bağışlamasını sağlayan oligarşiye kısa bir geçişten sonra, iki yıl boyunca Scipio Aemilianus’ un (İkinci Afrikalı diye tanınır) askerlerine halkın direnme gücüyle karşı koydu ama 146’da kentin surları yakılıp yıkıldı ve Kartaca yok edildi. Pön savaşları da böylece son bulmuş oldu.

HAMİLKAR BARKA

Kartacalı komutan (İ.Ö. 290’a doğru-İ.Ö. 229).

Anibal’in (Hannibal) babası olan Ha-milkar Barka, Birinci Pön savaşına katıhp Aegates adalarında Romahla-ra yenik düşünce, Kartaca yönetiminden uzaklaşmak zorunda kaldı. Ama paralı askerler ayaklandıklarında (İ.Ö. 238) ordunun başına yeniden çağnldı ve Tunus’un güneyinde ayaklananları bastırdı. Ardından İspan-ya’yı ele geçirdi, Barselona’yı kurdu ve İ.Ö. 229’da öldü.

MARCUS ATİLİUS REGULUS

Romalı general (?-İ.Ö. 251). Yurtseverliği ve soğukkanlılığıyla tanınan Marcus Atilius Regulus, Karta çalılarla yaptığı savaşta esir düştü Tutsakların değiş tokuş edilmesini görüşmek üzere Roma’ya gönderildi ve bu görevi gerçeldeştiremezse geri döneceğine söz verdi. Ama Roma senatosu önünde bu değiş tokuşa kesinlikle karşı çıktı; karısının ve çocuklarının yalvarmalarına karşın, verdiği sözü tutarak Kartaca’ya geri döndü. İşkence edilerek öldürüldü (İ.Ö. 251).

Yorum yazın