Peçenekler Kimdir – Özellikleri

Peçenekler Kimdir – Özellikleri

PEÇENEKLER, Türk boyu. 8.-11. yy’lar arasında önceleri Orta Asya’da Siriderya yöresinde, daha sonra da Volga Bölgesi’nde, devlet haline geldikten sonra da, Güneydoğu Avrupa ve Balkanlar’da yaşadılar. Uzun bir süre Göktürk İmparatorluğu’nun egemenliğinde kaldılar. Uygurlar döneminde Karluklara yenilince, batıya çekildiler ve Ceyhun Irmağı ile Aral Gölü arasındaki alanı yurt edindiler. Burada da Oğuzların baskılarına dayanamadılar ve Volga (idil) Bölgesi’ne çekildiler. Bu bölgede 8 urug ve kırk böy halinde yaşadılar. 889’da Volga’nın batısına geçtiler ve Karadeniz’in kuzeyine yerleştiler. Burada yönetim birliği içerisinde bir devlet kurdular ve Karpat Dağları’na kadar uzanan alana egemen oldular. Hazarlarla yaptıkları savaşını kazanıp onları zayıf düşürdükten sonra, siyasal erglerinin doruğuna çıktılar. Kuzey bölgesinde Ruslar Kiev Knezliği’ni kurdular. Rusların üzerine gitmeyen Peçenekler, daha çok batı yönünde ve Macaristan topraklarına doğru yayılmaya yeğlediler. Ancak bir süre sonra Ruslarla savaşmaya başladılar. Bu savaşlar oldukça uzun sürdü. Bu dönemde Peçeneklerin savaşım alanı, Ruslarla Bizanslılar arasında oldu. Öte yandan Peçeneklerin Rus ve Bizanslı tüccarlarla olan ticaret ilişkileri de büyük artış gösterdi. Rusya’dan Bizans’a gelen Rus tüccarları, Peçenek topraklarından geçerken vergi vermeye başladılar. Karadeniz kıyı kentlerinde yerleşen Peçeneklerle, dost geçinmek isteyen Bizanslılar, zaman zaman onların askerî gücüne de başvurmaktan geri kalmadılar. Bulgarlara, Macarlara ve Ruslara karşı, Peçenek desteğini sağlamak İsteyen Bizans hükümdarları, Peçenek hakanlarının eşlerine ve kendilerine değerli armağanlar gönderdiler. Bulgarların Bizans saldırıları sonucu ezilmesi üzerine, Peçeneklerle Bizanslılar komşu oldular. 1035’te Tuna Irmağı’nın güneyine geçen Peçeneklerle Bizanslılar arasındaki dostça ilişkiler sona erdi. Bundan sonra, Peçenekler arka arkaya Bizans topraklarına akınlar düzenlediler. 1036’da başlayan bu seri akınlar, 1048’e kadar sürdü. Bu dönemdeki Peçenek hakanlarının adları tam olarak bilinmemektedir.
10. yy’ın sonlarına doğru, yani Bizanslılarla savaşların kızıştığı bir dönemde, Peçeneklerin başında Kilteroğlu Turak adlı bir hakanın bulunduğu bilinmektedir. Turak Hakan ile anlaşamayan bazı komutanlar ona başkaldırdılarsa da, yenilgiye uğrayarak Bizans’a sığındılar. Bizanslılar Peçenek başbuğlarını iyi karşıladı. Silistre bölgesinde yerleşen bu kaçak Peçenekler, 1049’da Tuna Irmağı’nın güneye geçen Turak Hakan saldırısına uğradılar. Ancak BizanslIlardan destek gören Peçenekler, Turak Hakan’ı yenilgiye uğrattılar. İleri gelen, Peçeneklerden 140 kadarı İstanbul’a getirildi. Bundan sonra Bizanslılar, çeşitli maddi değerlerle elde ettikleri 15.000 kadar Peçenek askerini, Alparslan’a karşı savaşmak üzere Malazgirt’e getirdiler. Bu arada Bizanslılarla çıkan anlaşmazlıklar yüzünden Edirne’yi kuşatan Peçenekler, zaman zaman Macar krallarıyla birleşerek, Bizans’ı zor durumda bıraktılar. Hatta, İzmir’de Beylik kurmuş olan Çaka Bey ile birleşerek, Bizans’a karşı ağır darbeler indirdiler. Fakat 1091 ‘de Kumanlarlar birleşen Bizanslılar Peçenekleri, Lenium’da ağır bir yenilgiye uğrattılar. Bu yenilgide büyük kayıplar veren Peçeneklerin sağ kalanları, Balkanları terk ettiler. Bundan sonra da, askeri ve siyasal önemlerini yitirdiler.
Peçenekler en güçlü dönemlerinde bile bir türlü yerleşik düzene geçememişlerdi. Oba, oymak, urug ve boy biçiminde örgütlenmişler, merkezi bir yönetime sahip olamamışlar, savaşçı göçebe bir toplum düzeni sergilemişlerdir.

Yorum yazın