Noyun Ula kurganları ve kültürü

Noyun Ula kurganları ve kültürü, Kuzey Moğolistan’da, Selenga ırmağı havzasında Büyük Hun devletinin doğu bölgesindeki moğol kabilelerinin prenslerine ait kurganlara ve bu kurganların yapıcılarına ait kültüre verilen ad. Bu kültürün buluntuları M.ö. I. yy.ın başlarına aittir. Ele geçen eserler, Hunların gerilemeğe başladığı ve büyük ölçüde çin gelenek ve kültürünü kabul ettikleri döneme rastlar. Bu mezarlardan çıkan eşya, söz konusu bölgelerde büyük bir kültür hâzinesinin var olduğunu gösterir. Mezarlardan çıkan ölüler, moğol ırkına aittir. 1924-1925 Yıllarında Rus Coğrafya kurumu adına, P. Kozlov araştırmalar yaptı. Yamaçlara ve ırmakların kıyısına üç grup halinde yayılan 212 kurgan kazıldı. Bu kurganlardan 1,6,12,23 ve 25 sayılı olanları hun prenslerine aittir. Mezarın içine dolan kar suları donmuş ve yüzyıllarca erimeden kalmıştır. Bu yüzden kumaşlar, ağaç eserler ve hattâ cesetler bozulmadan bugüne kalabildi. Mezarların dış kısmı piramit şeklinde ve taş toprakla yükseltilmiştir. Mezarın iç kısmı genellikle iki bölümden meydana gelir. Mezar çukurları yavaş yavaş derinleşir ve bir dehlize girilir. Bu dehlizden tabutun konduğu bölüme ulaşılır. Tabut, bu iç hücrede 9 m derinlikteki bir kuyu içine gömülür ve hücre düzgün kesilmiş kalas ve kütüklerle kaplanırdı. Kalıntılardan, tabutların ipek kumaşlarla kaplandığı anlaşıldı. Kumaşların üzerinde altın plakaların ve tutkal izlerinin bulunması, bunların altın plakalarla süslendiği ve tabut üzerine yapıştırıldığını gösterir. Tabutların iç yüzünde lake ve boya izlerinin de varlığı, tabutların içinin boyanarak süslenmiş olduğunu gösterir. Mezarların koridorunda, matem işareti olarak yağlı kumaşlar da bulundu. Hun prenslerine ait 6 numaralı mezarda çin ve İran kumaşlarının en güzel örnekleri ele geçti. Çeşitli biçimdeki at koşumlarının yanında, boyundan bağlanan insan başlıklarıyle pantolonlara da rastlandı. Mezarın sadece güney koridorunda yirmiden fazla ipekli çeşidi bulundu. 25 Numaralı mezarda en önemli eser, üzerinde bir hun portresi bulunan kumaş parçasıdır. Mezarda 85 altın plakanın bulunması, bu prensin çok zengin olduğunu gösterir. Burada kaplar, bronzdandır. Bir vazo içinde çay kalıntıları da bulundu. Bütün bu mezarlardan e-le geçen buluntular bilginler tarafından incelenerek üç grupta toplandı: 1. Çin’den getirilmiş olan eşya; 2. Yakındoğu’dan veya Güneş Rusya’dan getirilen eserler; 3. yerli hun eserleri. (M)

Yorum yazın