Nizamıcedit nedir – Nizamıcedit ordusu

Nizamıcedit, Selim III zamanında kurulan talimli asker ocağına verilen ad. Bostancı ocağına bağlı tüfekçi bostancı ortası adiyle kuruldu (1793). İlk hazırlanan nizamnameye göre, Nizamıcedit ocağı 12 000 kişi olacak, bunun 1 600 kişisi İstanbul’da, ötekiler de başka bölgelerde yetiştirileceklerdi. 1794’te Levend* Çiftliği kanunnamesi hazırlandı. Nizamıcedit ve subayları için ayn bir kıyafet kabul edildi. Askerler, baldırları dar mavi şalvar, kırmızı dar ceket ve kırmızı barata* giyecekler, pabuçları kırmızı olacak ve san tokalı kemer takacaklardı. Subayların ceketleri daha uzun, önü ve kolları sırmalı, barataları sırmalı şeritli o-lacak; ayrıca rütbe işaretleri taşıyacaklardı. Erlerin silâhı pala, tüfek ve süngü; subayların ise kılıçtı. Nizamıcedit ocağı i-çin Levent’te kışlalar yapıldı. 1 602 Er ve subayın bulunduğu bir orta kurularak başına bir nazır getirildi. Kurulan bu ortada

12 bölük vardı. Emrinde bir sağ ve bir sol kolağası bulunan bir binbaşı ortaya kumanda ediyordu. Bölükler ise her birinin emrinde iki mülâzım bulunan yüzbaşıların kumandası altındaydı. Levend Çiftliği kanunnamesine göre her bölükte bir top, topçu neferleri ve topçu subayları bulunacaktı. Ocağa alınacak erler en çok 25 yaşmda, güçlü kuvvetli ve iyi ahlâklı olacak; subaylar emir eri kullanamayacaklar, özel hizmetleri için dışarıdan adam tutacaklardı. Nizamıcedit ocağının masraflarını karşılamak için ayrı bir hazine (Bk. İRAT [/-radı Cedit hâzinesi]) kuruldu. Subayların maaşı ve erlerin masrafları bu hâzineden karşılanacaktı. 1799’dan sonra nizamıcedit askerleri, eyaletlerde de yetiştirilmeğe başlandı. Bu işte, özellikle Karaman valisi Kadı Abdurrahman Paşa ile Cebbarzade Süleyman Paşa başarılı oldular.

Selim III zamanmda topçu ocağında da yenilikler yapıldı; yeni bir kanunname hazırlandı. Buna göre, topçu ocağı, herbirin-de 10 top bulunan 25 ortadan kuruluyordu. Her top, 10 topçu tarafından kullanılacak; sürat toplan için fazla olarak 10 tüfekli er aynlacaktı. Bundan başka top arabacıları ve top dökümcüleri için yeni kışlalar yapıldı ve nizamnameler hazırlanarak bunların da ıslahına çalışıldı; İstanbul, Selânik ve Gelibolu baruthaneleri yeniden düzenlendi.

Nizamıcedit ocağının kısa zamanda gelişmesi yeniçerilerin ve onlarla işbirliği ya-panlann düşmanlığına yol açtı. Veliaht şehzade Mustafa, şeyhülislâm Ataulah E-fendi, İstanbul kaymakamı Musa Paşa, Ni-zamıcedit’e karşı olanların başında geliyordu. Bunlann kışkırtmaları sonucu Karadeniz boğazında bulunan kale yamakları, nizamıcedit elbisesi giymeyi reddederek, Kabakçı Mustafa’nın reisliğinde ayaklandılar (1807). Ayaklananları bastıracak kuvvetlere sahip olduğu halde Selim III, Ni-zamıcedit ocağının kaldırıldığını bildirdi (1807) ve âsilerin, idamını istedikleri kimselerin öldürülmesini emretti.

Yorum yazın