Kurtuluş Savaşındaki İsyanlar

Kurtuluş Savaşındaki İsyanlar

Kurtuluş SAVAŞIMIZ sırasında, bütün millet, düşmanları yurttan atmak İçin savaşırken, İstanbul Hükümetinin, itilâf Devletlerimin kışkırtmalarıyla yer yer bazı isyanlar çıktı. Bu isyanları yönetenler bölgelerinde zorbalıklarıyla tanınmış kimselerdi. Çevrelerine topladıkları da kendileri gibi zorba, cahil, gerici kimselerden ibaretti. Zaman zaman patlak veren İsyanlar, Ankara Hükümetl’nln sert tutumu sayesinde büyümeden bastırıldı, böylece İsyanlara bel bağlayan İtilâf Devletlerimin ümitleri boşa çıktı.

Çerkez Ethem Olayı

Bu İsyanların en önemlisi Çerkez Etem adıyla tanınan komutanın, emrindeki kuvvetlerle birlikte, Vunan saflarına geçişidir.
Çerkez Etem Batı Cephesi komutanlığına bağlı “Kuva-yı Seyyare” (Gezici kuvvetler) diye anılan kuvvetli bir süvari birliğimizin komutanıydı. Kardeşleri Reşit ve Yüzbaşı Tevfik Beylerle birlikte, Kütahya dolaylarındaki Kuva-yı Seyyare’yl elinde bulunduran Çerkez Etem hiçbir üst kademeye bağlı olmadan çalışmak istiyordu. Bu isteğini sürekli bir propaganda halinde hem halk arasında, hem orduda, hem de Meclis’te yaymaktan geri durmuyor, “Ordudan fayda yoktur, Inhllâl etsin! Hepimiz Kuva-yı Milliye olalım!” diyordu.
Bu sıralarda Kuva-yı Seyyaremin başında vekil olarak bulunan Çerkez Etem’in kardeşi Yüzbaşı Tevfik kasım 1920’den İtibaren birliğin hareketleri hakkında cephe komutanlığına bilgi vermemeye başladı. Raporlarını o sırada Ankara’da bulunan Çerkez Etem’e yolluyor, o da Batı Cephesl’ne gönderiyordu.
Yüzbaşı Tevfik kasım sonunda alenen Batı Cephesi Komutanlığımı tanımadığını, ismet Paşa’yla birlikte çalışmayacağını bildirdi.
Yüzbaşı Tevilk bu biçim davranırken Ankara’da bulunan Çerkez Etem’le o sırada mebus bulunan öbür kardeşi Reşit Bey de Meclis içinde propaganda yapıyorlardı. Mustafa Kemal her şeye rağmen, belki bir anlaşmazlık vardır diye Çerkez Etem’le kardeşi Reşit Bey’I alarak birlikte Eskişehir’e gitmeye, orada İsmet Paşa’yla karşı karşıya konuşup anlaşmazlıkları gidermeye karar verdi. 3 aralıkta Eskişehir’e doğru yola çıktılar. Çerkez Etem yolda kaçarak birliklerinin başına geçti, kardeşi Reşit de, arabuluculuk bahanesiyle, arkasından gitti.
Aralık ayı içindeki bütün çabalara rağmen Çerkez Etem gene valilere kendi başına emirler vermeye, halktan kendi adına para v.b. toplamaya devam ediyordu. Bunun üzerine Atatürk 3.000 kişiden kurulu Çerkez Etem birliklerine karşı taarruza geçilmesini emretti. Ordu birlikleri 29 aralık 1920’de Kütahya’yı İşgal ettikten sonra Çerkez Etem birliklerinin peşine düştüler, 5 ocak 1921’de Gediz işgal edildi. Bunun üzerine Çerkez Etem, kuvvetleriyle birlikte, Yunan saflarına geçti, Yunanlılarca birlikte Türk kuvvetlerine hücum etti. Yapılan karşı hücumda 22 ocak tarihine kadar Çerkez Etem’in bütün kuvvetleri esir edildi, kendisi de kardeşleriyle beraber Yunan ordusuna sığındı.

Diğer İsyanlar

Anzavur İsyanı. — Batı Anadolu’daki önemli İsyanlar arasındadır. Anzavur adındaki âsi 21 eylül 1919, 16 şubat 1920 ve 11 mayıs 1920 tarihlerinde üç defa isyan hareketine girişti. Balıkesir’in kuzey kesiminde patlak veren bu hareketler 20 mayıs 1920’de tamamen bastırıldı.
Bolu – Adapazarı isyanları. — 1920 nisanında Bolu ve Adapazarı çevresinde bir isyan patlak verdi. 4.000 kişilik asi kuvveti Düzce’dekl hapisaneyi boşalttırdılar, isyanı bastırmaya giden 24. tümenin komutanı ile bazı subaylar pusuya düşürülerek şehit edildi. Bu bölgeye gönderilen Ali Fuat (Cebesoy) Paşa ve Albay Refet (Bele) birlikleri 3 ay içinde isyanı bastırdılar.
“Hilâfet Ordusu”. — Bu sıralarda İzmit’te “Hilâfet Ordusu” adı altında hain bir kuvvet yığınağı yapılıyordu. İstanbul hükümetinin emriyle Süleyman Şefik Paşa komutasında kurulan bu kuvvet de Ankara hükümetinin hareketlerini kös- teklemeye çalışıyor, milli birliklerimiz Hilâfet Ordusu’yla da çarpışıyordu. Sonunda Hilâfet Ordusu yenildi, İzmit’ten İstanbul’a kaçmak zorunda kaldı.
Afyonkarahisar ve Konya isyanları. — Çopur Mustafa adlı biri Afyon’da çevresine topladığı asker kaçaklarıyla İsyana kalkıştı. 21 haziran 1920’de Çivril’i bastıysa da milli kuvvetlere yenilerek Yunanlılar’a sığındı.
Gene 1920 yılının mayıs ve ekiminde Konya’da iki İsyan hareketi oldu. İkinci isyanda Konya İşgal edildi (3 ekim 1920), hükümet ileri gelenleri esir alındı. Giden birlikler 3 gün içinde İsyanı bastırdılar.

Yorum yazın