Halep Eyaleti

Halep Eyaleti

HALEP eyaleti, osmanlı hâkimiyeti devrinde (1516-1918), Halep ve bazı civar sancakları içine alan eyalet. Şehir, son Kölemenler zamanında kazandığı ticarî önemi OsmanlIlar zamanında da korudu; hattâ bütün Doğu’nun bellibaşlı pazarlarından biri haline geldi. Batılı devletlerle yapılan ticaret antlaşmaları üstüne, şehirde yeni ticaret merkezleri açıldı. 1548*de konsolosluklarını (Halep balyosu) ve başlıca ticaret kurulularını Halep’e nakleden Venediklilerden sonra sıra ile Fransızlar (1562), ingilizler (1583) ve HollandalIlar (1613) konsolosluk ve ticaret kurumlan açtılar. Bunlar arasında bütün XVII. yüzyıl boyunca büyük bir rekabet hüküm sürdü. Daha sonraları bir yandan Ege kıyılarında İzmir’in gelişmesi, diğer yandan, Iran savaşları dolayısıyle ticarî ilişkilerin azalması Hâlep’i etkiledi. İskenderun ve Trabluşşam yoluyle Avrupa’dan mamul eşya (kumaş, cam, kâğıt, kimyevî maddeler v.s.) ithal ederek bunları hinterlandı olan bölgelere, Anadolu ve İran’a gönderiyor, kendi sanayi mamulleriyle (ipekli ve pamuklu kumaşlar) hinterlandından gelen hammaddeleri (boya, pamuk, mazı, ilâç yapımında kullanılan maddeler) ihraç ediyordu. 1775’te bu ticaretin yıllık değerinin 900 000 lira olduğu hesaplanmıştı. Daha sonraları Fransa’nın Halep bölgesini ve Suriye’yi kendi inhisarı altına almasıyle ticarî önemi azaldı. Çünkü Halep’in yoğun ticarî faaliyeti sebebiyle, şehrin çarşıları genişledi ve güzelleşti. Halep valileri ayrıca yabancı tacirlerin, ikameti için hanlar yaptırdılar.
Bunlar arasında külliyeler de vardır: 1555’- te Dudukinzade Mehmed Paşa tarafından yaptırılan ve bir vakıf haline getirilen külliye, büyük bir cami, üç han ve kervansaray ile dört çarşıdan ibaretti. İbrahim Han- zade Mehmed Paşanın 1574’teki tesisi, gümrük hanı >ile içinde 344 dükkânı bulunan iki çarşıdan ibaretti. Bunlardan başka Vezir hanı, Kurt Bey hanı gibi Halep’in geleneksel mimarîsine uygun önemli anıtlar, bu devre ait bulunuyordu. Halep’in OsmanlIlar devrindeki bu gelişmesi”ve ticarî faaliyetinden
dolayı, ıbütün İslâm dünyasında en güzel çarşılara sahip bir belde olduğu söylene- büir. Aynı devirde İstanbul camilerinin mimarî tarzında yapılan camiler de vardır. Hüsrev paşanın, Mimar Sinan’a yaptırdığı cami, iibrahimpaşa camii ile Ahmediye, Şa- baniye ve Osmanpaşa medreseleri bunlar arasında sayılmaktadır.
Halep, Osmanlı devletine geçtiği ilk zamanlarda, Adana, Tarsus, Ayıntap ile beraber, Şam eyaletine bağlı bir sancaktı. İlk sancakbeyi, İsa Beydir. Eyalet olarak kuruluşu Kanunî Sultan Süleyman devrinde oldu ve Adana, Birecik, özerli birer liva olarak bu eyalete bağlandı. Bu yüzyılın sonlarında Halep eyaleti 7 zeamet ve tımarlı sancak (Halep, Adana, Ekrâdı Kilis, Birecik, özerili, Maarra veya Maarretiinnûman, Balis «Beleş») ile iki saliyane sancaktan (Halep Türk- menleri livası, Âzâz Türkmenleri livası ve Menbic) meydana geliyordu. Burada hazine defterdarı, defter kethüdası ve tımar defterdarı da bulunuyordu. Bu zamanda eyaletin 903 kılıç (104 zeâmet, 799 tımar) olduğu dâ bilinmektedir. XVII. yy. ortalarında Halep eyaleti teşkilâtı değişikliğe uğradı; yeniden kurulduğu anlaşılan Selmiye (Selimiye) sancağı ve başka bir tahrir kaydına göre Hama ve Humus da birer sancak halinde bu eyalet teşkilâtına katıldı. XVIII. yy.da daha bazı İdarî değişikliklerin yapıldığı görülür. XIX.* yy.da vilâyetler kurulduktan sonra Halep vilâyeti, Halep, Maraş, Urfa sancaklarından meydana geliyordu. Merkez livasında, Halep, Antep, Kilis, İskenderun, Antakya, Beylan (Belen), Hârim, Cisrüşşugur İdlib, Maarra, Cebeli Seman, Bâbı Cebûl, Menluç ve Rakka kazaları bulunuyordu. Bu teşkilât aşağı yukarı imparatorluğun sonuna kadar sürdü. Halep’in, sosyal ve İktisadî bir ünite niteliğinde ve sancak statüsünde, 1570 tarihli bir kanunnamesi vardır. Fetihten sonra padişahın emriyle sancak haline getirilen Halep’te Memlûk devleti mevzuatı kaldırıldı, yerine osmanlı ülkelerinde uygulanan vergi sisteminin kabulü öngörüldü. Bu kanunname ile, toprağı işleyen reayadan alınacak çift resmi ve diğer vergiler, tımar erbabının ve padişah haslarının hukukî ve malî durumları tespit edildi,.

Etiketler:

Yorum yazın