Gupta Hanedanı

GUPTA, parlak dönemi M.S. 400 yıllarına rastlayan hint hanedanı. Bu devirde Gupta’- lar Ganj deltasıyle İndus nehri ve Arap denizi arasında kalan Kuzey Hindistan’da hüküm sürüyorlardı. 320’den 550’ye kadar uzayan Gupta’îar dönemi eski Hindistan’ın altın veya klasik devri diye anılır. Bu dönemde felsefe, din, sanat ve bilim konularında büyük gelişmeler oldu.
• Tarih. Hanedanın ilk önemli hükümdarı Çandragupta I’dir. Çandragupta Güney Bi- har’da, Magadha’da küçük bir bölgenin yö- neticisiyken 320 yılında taç giydi ve ma- haraçadhiraca, yani imparator ilân edildi. Bu tarih aynı zamanca /Gupta yönetiminin başlangıcı olarak kabul edilir. Çandragupta sonradan varlıklı [>ir aile olan Liça- vi’lerin kızı prenses Kumâradevi ile evlendi ve topraklarını genişletti. Böylece bir imparatorluğun temellerini atmış oldu. Kendisinden sonra tahta çıkan Samudra- gupta gerek Kuzey, gerek Güney Hindistan’da birçok savaşlar yaptı ve Pencap’ın büyük bir kısmını, Uttar Pradeş, Madhya Pradeş, Bihar ve Batı Bengal bölgelerini toprakları arasına kattı. 380’den önce ölen Samudra Gupta’nm yerine Çandragupta II geçti. Vik- romaditya diye de anılan bu imparator. 413’e kadar hüküm sürdü. Batı Hindistan’ı da hâkimiyeti altına alarak imparatorluğun Ro- malı’larla ticaret ilişkileri kurmasını sağladı.
Daha sonra hüküm süren iki imparatorun, Kumaragupta I (413-455> ve Skandagupta’- nın (yaklş. 455-467) zamanında Asya’dan gelen Akhunlar’m saldırılarına rağmen imparatorluk bütünlüğünü koruyabildi. Her ne kadar Skandagupta Hunlar’ı bozguna uğratarak Hindistan’ın yağma edimesine engel olduysa da, bu harekatın İktisadî ağırlığı sonunda imparatorluğun sarsılmasına yol- açtı. 475’ten sonra imparatorluk parçalanmağa başladı, VI. yy.ın ortalarında Gupta hanedanı da tarihe karıştı.
• Yönetim. Kuzey Hindistan’da M.ö. IV. ve III. yy.larda Maurya’larm hâkimiyeti altında bir birlik kurulmuştu. Gupta’ların hükümet sistemi Maurya’lara oranla daha az merkeziyetçiydi. Gupta’lar döneminde, askerî kumandanlar mahallî krallar olarak yönetimi ele aldıkları zaman imparatorluğa doğrudan doğruya bağlı bölgelerin sayısı azaldı. Bu mahallî krallıklar imparatorluk hükümetine vergi verirlerdi.
Çin’li Buddhacı Fa-hsien, Çandragupta II devrinde Hindistan’ı ziyaret etmiş, imparatorluk yönetiminin son derece yumuşak, vergilerle cezaların çok hafif olduğunu,-insanların barış ve hürriyet içinde yaşadıklarını söylemişti.
• İktisadî durum. Gupta imparatorluğunda tarım, sanayi ve dış ticaret son derece gelişmiş, Roma ve Güneydoğu Asya ülkeleriyle yapılan ticaret ülkeye bol miktarda altın ve gümüş girmesini sağlamıştı.
Milletlerarası ticaretin gelişmiş olması birçok hintlinin Güneydoğu Asya ülkelerinde yerleşmesine yolaçtı. Hint kültürü hintli tüccarlar vasıtasıyle Burma, Malaya, Kamboçya ve İndonezya gibi ülkelere yayıldı. Aynı devirde gelişen Güneydoğu Asya krallıklarından birçoğunda hint etkilerinin görülmesi bundandır. Bunlar özellikle dinî düşünce ve uygulamalarda, siyaset ve hukuk kurumlarında görülür. Ayrıca bu krallıklar Hintlüerin Mahâbhârata ve Râmâyqnaysini da benimsemişlerdi.
• Hinduculuk. Hint felsefesinin en önemli akımları da Gupta’lar devrinde eksiksiz bir yapıya sahip oldu. Birkaç yüzyıldan beri gelişmekte olan bu sistemler sayesinde, hint felsefesi de iyice gelişti. Bu sistemler Ortodoks olanlar (Purva Mimansa, Uttara Mimansa [Vedanta], Nyaya, Vaiseşika, Samkhya, Yoga) ve heterodoks olanlar (Buddha’cılık, Cayna’cılık, maddecilik) olmak üzere iki gruba ayrılır., Yoga ve Vedanta sistemleri daha sonraki yüzyıllarda tamamlanan ve bir düşünce, inanç ve dinî uygulama sistemi olan Hinduizm’in (Brahma dini) temellerini meydana getirecektir. Ayrıca Purana’lar da bugünkü biçimlerine yaklaşık bir mükemmelliğe erişmişlerdi. Sosyal hayatta kast sistemi, kastların sayısının artması, yiyip içmeyi, evlenmeleri ve sosyal ilişkileri düzenleyen kurallar, sayesinde daha karmaşık bir duruma gelmişti. Brahmanlar’- da et yemek ve içki içmek tabu sayılıyordu. Bu perhiz daha sonraki devirlerde öteki kastlar zamanında da devam etti. Evlenmeler de ancak aynı kast içinde yapılabiliyordu.
• Güzel sanatlar. Gupta’lar döneminde sanat çok gelişmişti. Gupta sanatçıları hem yunan hem de kuşhan sanatından ilham almış, fakat ortaya hintli olan yeni bir akım çıkarmışlardı.
Gupta’lar döneminde Hindistan birçok yeri hacılar tarafından ziyaret edilmeğe başlanmıştı. Bu durum tapınaklarda ikonolara tapmamasına yolaçtı. özel bir tapmak mimarîsi ortaya çıktı. Bu yapılarda tuğla ye süslü taşlar kullanıldı. Bhumara, Deogarh ve Bhi- targaon’da bulunan anıtlar bu mimarînin örnekleridir. Bu mimarî Ortaçağ Hint mimarî okulunun öncüsü oldu. Gupta heykelciliğinin en güzel örneklerinden biri Buddha’yı dua ederken gösteren bir ikona’dır. Varanasi yakınında, Samath’ta bulunan bu ikona hint sanat geleneğinin dinî niteliğini yansıtan bir eserdir. Acanta’daki mağara içi tapınaklarda bulunan duvar resimleri de Gupta imparatorluğu sınırları dışında olmakla birlikte kısmen bu dönemden kalmış olan e- serlerdır.
Hindistan’ın birçok yerinde bol sayıda bulunan gupta madenî paraları 200 yıla yakın bir süre kullanılmıştır. Altın paraların ağırlığı 7,67 gr ile 9,23 gr arasında değişir. Gupta darphanelerinde Yunan ve Kuşhan*- larm sanat geleneği sürdürülmüş, kalıp ve portre basma teknikleri geliştirilmiştir. Paraların üzerindeki yazılar klasik sanskrit- çedir, portrelerde ilk imparatorlar canlan- dırılmıştır. Gupta dönemi edebiyatında en belirgin ad Kalidasa’dır. Sanskritçe yazan en büyük şairlerden biri olan Kalidasa kinaye ve teşbih sanatlarım ustalıkla kullandı. Şiirlerinde sanskrit dilinin ses uyumluluğunu çok iyi değerlendirmiştir. Kalida- sa’nm oyun ve şiirleri daha sonraki devirlerde de hint edebiyatını geniş ölçüde etkiledi. Sakuntala (Mühür Yüzüğü) adlı oyunu dünya edebiyatı klasikleri arasında yer almıştır.
• Bilim. Gupta döneminde matematik ve astronomi alanında büyük gelişmeler sağlandı. Devrin iki büyük matematikçisi Aryabhata ve Varahamahira’ydı. Aryabhata dünyanın kendi ekseni etrafında döndüğü gerçeğini ortaya koyan, ondalık sistemi kullanan ve bîr yılı doğru olarak hesaplayan ilk hintli bilim adamıdır. Varahamahira da matematik alanında devrim yapan ondalık sistem üstünde çalıştı. Ayrıca hint astronomları Güneş ve Ay’ın elipsini doğru olarak hesaplamayı da başarmışlardı.

Yorum yazın