Gümrü Savaşı ve Antlaşması

Gümrü Savaşı ve Antlaşması Hakkında Bilgiler

Gümrü savaşları, Birinci Dünya savaşı sonlarında, Kafkas cephesindeki türk kuvvetlerinin ermeni kuvvetleriyle yaptığı savaşlar.

• Birinci Gümrü savaşı. Savaş sırasında Ruslar doğu illerimize saldırdılar. 1917 Bolşevik ihtilâli üzerine Kafkas cephesinde çöken rus ordusu geri çekilince, türk kuvvetleri karşısında Nazarbekov kumandasında, 50 000 kişilik ermeni ordusu kaldı. 1918 Yılı başından itibaren Ermenilerin doğu illerinde katliama başlaması üzerine, türk ordusu 8 şubat 1918’de harekete geçti, Erzurum, Trabzon, Van illerini kurtardı ve Maverayi Kafkas delegeleri ile yapılan Trabzon konferansı kararına göre, 1914’te çizilen osmanlı-rus sınırından öteye Güney Kafkasya’ya doğru yürüdü. 11 Nisanda Kars’ı aldıktan sonra, 15 mayısta (1918) Gümrü’- ye girdi (11. Tümen). Ermeni kuvvetlerinin çoğu doğuya, Karakilise’ye doğru çekildiği için, 20 mayısta bu yönde ileri harekete geçildi. Bu bölgeler de alındı. BÖylece 31 mayısta (1918) Ermenistan hükümeti ile Batum’da barış antlaşması imzalandı. Bu antlaşmaya göre 1877-1878 Osmanlı – Rus savaşında kaybedilmiş olan türk toprakları geri alındı.

• İkinci Gümrü savaşı. Kurtuluş savaşında Doğu cephesinde Ermenilerle yapılmış olan ve Gümrü antlaşmasıyle son bulan savaş. Kâzım Karabekir Paşa kumandasındaki Doğu cephesi kuvvetleriyle, Ermenistan’a karşı eylül 1920 sonlarına doğru eski Osmanlı-Rus sınırından başlayan bu harekâtta, Sarıkamış ve Kars’ın alınması üzerine Genelkurmay başkanlığı, ermeni ordusunu büsbütün sindirmek, Ermenileri barış istemek zorunda bırakmak için Gümrü yönünde saldırıyı sürdürme kararı verdi. Bu amaçla 9. Kafkas tümeni 4 kasımda Gümrü batısında yapılan Şahnalar savaşında ermeni kuvvetlerini püskürttü ve Şahnalar’ı aldı, ertesi gün, düşmanı Arpaçay’ın batı sırtlarına kadar sürdü. Bu durum karşısında ermeni kuvvetleri kumandam barış istemek zorunda kaldı. Kâzım Karabekir Paşa aynı gün anlaşma şartlarını bildirdi, fakat Ermeniler bu şartları kabul etmediğinden türk kuvvetleri Arpaçay’ı geçerek 7 kasımda Gümrü’yü ele geçirdiler, güneydoğudaki Sarıyer- Cacur-Çıraklı-Golfat ve güney hattını tutmuş olan ermeni kuvvetlerini bu hat üzerinde girişilen savaşlarda büyük bir yenilgiye uğrattılar. Bu durum karşısında iyice ezilen ermeni kuvvetleri barış istemek zorunda kalınca 28 kasım günü anlaşma yapıldı. Ermeniler Arpaçay’ın 15 km doğusundan geçen hattın gerisine çekildiler. Kısa bir süre sonra da (2 aralık 1920). Gümrü Barış antlaşması imzalandı. Böylece 1877-1878 Osmanlı-Rus savaşında elden çıkan Kars, Ardahan, Artvin illeri tekrar türk topraklarına katıldı.

Yorum yazın