Akabe Sorunu

Akabe Sorunu

Mısır-Osmanlı sınırının Akbe’de nerelerden geçeceği konusunda İngiliz kışkırtması sonucu bu üç devlet arasında çıkan siyasal anlaşmazlık (1906). Akabe, Kızıldeniz’in kuzeydoğusunda, Ürdün’ün güneyinde, Mekke’ye giden hac yolu üzerinde bir kasabadır. Hicaz Demiryolu’nun Süveyş Kanalı için bir tehlike oluşturduğunu düşünen İngiltere, Mısır-Osmanlı sınırının bu tehlikeyi önleyecek biçimde çizilmesi için Mısır’ı kışkırttı. II. Abdülhamit döneminde Osmanlı siyaseti, İngiliz emperyalizmine karşı bir yandan Uzakdoğu’ya kadar İslam ülkelerinde halifelik propagandası yaptırmak, öte yandan Arap Yarımadası’nın İngiliz hegemonyasından kurtaracak olan Bağdat Demiryolu’nu Akabe Körfezi’ne kadar uzatmaktı. Aynı amaçla Hicaz Vilayeti’ne bağlı Akabe Kalesi ve dolaylarına asker yerleştirilmişti. Hicaz Demiryolu Maan’a. ulaştığında ingilizler, Mısır’ın Akabe Körfezi’ne asker göndermesini sağladılar, savaş gemileriyle de Ege ve Tabe açıklarında gösterilere giriştiler. İngiltere’nin sınırı belirlemek için bir karma komisyon kurulması önerisi, Mısırla Babıali arasında yapılan bir dizi görüşmede sonuç vermeyince İngiltere Osmanlı Hükümeti’ne bir ültimatom verdi (3 Mayıs 1906). Ültimatomda OsmanlIların Tabedeki askerlerini on gün içinde çekmesi isteniyor, bir yandan da İngiliz savaş gemileri Pire ye yollanıyordu. İngiliz notasını Fransa’yla Rusya da destekliyordu. OsmanlIlar, İngiliz delegesi olmaması koşuluyla Mısır ile antlaşrra yapabileceklerini bildirdiler. Turisina’da anlaşmazlık konusu yerleri Mısır’ın işgal etmeyeceğine ilişkin güvence aldıktan sonra da Tabe’yi boşaltmayı kabul ettiler. Os-manlı-Mısır antlaşnasına (Refah, 1 Ekim 1906) göre snır çizgisi, Akabe batısında Tabe Bırnu’ndan Akdeniz kıyısında Refah’a kafar uzatıldı; Akabe Kalesi OsmanlIlardı, Tabe Mısır’da kaldı. Akabe sorunı böylece çözümlendi.

Yorum yazın