3. Selim Öncesi Islahatlar

3. Selim Öncesi Islahatlar (1789-1807)

Ahmed III’ün padişahlık dönemi (1703 – 1730) imparatorluğu ağır ağır çöküşe götüren önemli olaylarla geçmişti. Aynı zamanda Lale Devri’ni de (1718-1730) içine alan bu dönem imparatorlukta, ilk ıslahat denemelerinin başlatıldığı devir olarak da önem taşır. Bu dönemde yenilikçi hareketlerin öncüsü Nevşehir’li Damat İbrahim Paşa’dır. Şeyhülislam izniyle ilk matbaanın açılması, Yalova’da kurulan kâğıt imalathanesi, bilim ve tercüme heyetlerinin kurulması hep Nevşehirli’nin ısrarlı çabalarıyla gerçekleşmiştir. 1722’de başlayan İran Savaşı’nda Nadir Han Tebriz’i alınca, divan, Nevşehirli’nin, serdarıekrem olarak savaşa gitmesine karar verir. Damat İbrahim Paşa bu karara uymakta geç kalınca, bunu bahane eden gerici güçler ayaklanır ve ünlü Patrona Halil’in adını taşıyan bu ayaklanmayla, hem Lale Devri, hem yenilikçi hareketler, hem de Damat İbrahim Paşa ve adamlarının hayatı son bulur.
Mahmud I, 1730’da tahta çıkmıştır. Saltanatı 1754’de kadar, 24 yıl sürer. Saltanatı boyunca çeşitli cephelerde savaşlar sürer. Mahmud I, Patrona Halil’i bertaraf ettikten sonra askerî reforma girişir. Humbaracı Ahmet Paşa orduyu ıslah etmeye çalışır.
1730-1754 yıllan arasını kapsayan bu dönemi, 1757-1774 yıllarını içine alan Mustafa III’ün ıslahat çalışmaları izler. Mustafa III’ün padişahlığı ise 17 yıl sürer (1757 – 1774). Ruslarla savaş ve birçok yenilgi yaşanır. Bilime ve bilginlere büyük saygısı olan, batı kültürünü ve tekniğini ülkeye getirmeye çok çalışan Mustafa III, bu anlayışını uygulayacak yardımcılar bulamamış samimi bir ıslahatçı olarak bilinir. Mustafa III devrinin en ünlü sadrazamı kuşkusuz Koca Ragıp Paşa’ydı. Paşa tüm kuruluşları modernleştirmeye çalışır.
Mustafa III’ün yerine 1774’te Abdülhamid I geldi. 1789’a kadar süren hükümdarlığı 15 yılı doldurur. Küçük Kaynarca Antlaşması, Kırım’ın bağımsızlığı, yeni İran savaşları, Aynalıkavak Antlaşması, Kırım’ın Rusya’ya ilhakı yeni Rus savaşı onun zamanında olmuştur.
Abdülhamid I’in saltanatı sırasında devletin başındaki dertlerin en önemlisi kuşkusuz Kırım sorunuydu. 1783’te Rusya Kırım’ı ilhak edince Osmanlı İmparatorluğu ilk defa bir İslam topluluğunu ve ülkesini elden çıkarıyordu.
Osmanlı devlet adamları bu büyük kaybı olan kolay kabul edemediler. 1774 yılı Temmuz’unda, “ebedi” kaydı ile imzalanan Küçük Kaynarca Antlaşması, 1787 yılında Türkler tarafından bozuldu ve Rusya’ya savaş ilan edildi. Avusturya derhal savaşa girdi. Böylece Osmanlılar, iki ayrı cephede dövüşmek zorunda kaldılar.
Abdülhamid I’in sadrazamların dan Halil Hamid Paşa da ordunun yenileşmesi için gayret sarfetti. Mâliyeyi düzenlemek istedi. Gerici güçler bir defa daha duruma hâkim oldular, Halil Hamid Paşa padişahça idam ettirildi. İslahat çabaları bir kere daha yarım kaldı.

Yorum yazın