Türk Sineması Tarihçesi

Türk Sineması Tarihçesi

Sinemanın Türkiye’ye girmesi XIX. yüzyıla rastlar. Bu dönemde önce yalnızca sarayda gösterilen bu yeni buluş, Abdülhamid’in kuşkucu bir insan olması nedeniyle halka tanıtılmamıştı. Daha sonraları Romanya uyruklu bir Polonya Yahudisi olan Sigmund Weinberg Galatasaray Lisesinin karşısında bir birahanede ilk kez halka sinemayı tanıttı. Ancak o devirlerde elektriğin yaygınlık kazanmaması sinema gösterilerini kısıtlayan bir etkendi. Weinberg Meşrutiyetin ilanından sonra ilk yerleşik sinema olan “Pathe” Sinemasını açtı. Daha sonraları 1914 yılında Murat ve Cevat Boyer ortak olarak Fevziye Kıraathanesinin yerinde “Milli Sinemayı” kurdular. Fuat Uzkınay ise, Şakir ve Kemal Seden kardeşlerle Sirkeci’de “Ali Efendi” Sineması’nı açtı. Aynı semtte bir başka sinema daha açılmıştı: Kemal Bey Sineması.” Türkiye’de ilk film denemeleri Osmanlı İmparatorluğunun I. Dünya Savaşına katıldığı sıralara rastlar. Bu film, Ayestefanos Anıtının yıkılışını filme alan Fuat özkınay’ın çektiği bir belgeseldir. ilk öykülü -film denemeleri ise yine Weinberg tarafından yapılmış, ancak çeşitli nedenlerden yarım kalmış olan Leblebici Horhor ve Himmet Ağa gibi filmler dışında bir ürün verememiştir.
1917’lerde, sonradan gazeteci olan Sedat Si- mavi, Mehmet Raufun bir piyesinden uyarladığı Pençe ve Casus filmlerini yaparak ilk öykülü Türk filmlerini çeviren yönetmen oldu. Bu dönemde Celal Esat Arseven de Sultan Selim Salis adında bir film yapmaya çalıştıysa da savaşın sona erdiği bu dönemde Müdafaa-i Milliye Cemiyeti adıyla sinema çalışmaları yürüten kuruluşun dağılmasıyla bu film yarıda kaldı.
1922 ile 1938’e kadar geçen süre, Türk Sinema tarihinde Tiyatrocular Çağı diye anılan bir dönemdir. Bu dönemde daha çok Muhsin Ertuğ- rul’un önderliğinde çeşitli sinema etkinlikleri göze çarpar. Oyuncu kadrosunu, çoğunlukla Şehir Tiyatrosu oyuncularının oluşturduğu bu filmler arasında çok önemli bir yapım göze çarpmamaktadır. Bu dönemde en önemli filmleri, Yakup Kadri’nin “Nur Baba” adlı romanından beyaz perdeye uyarlanan Boğaziçi Esrarı ve Halide Edip
Adıvar’ın romanından uyarlanan Ateşten Gömlek (1923) tir. Bu filmler ilk kez Türk kadın oyuncularının rol aldığı yapımlar olmaları bakımından da önem taşırlar. Daha sonra Muhsin Ertuğrul, Weinberg’in başlayıp, bitiremediği Leblebici Horhor Operetini filme alarak ilk Türk müzikalini çevirdi. Yine Ertuğrul’un bu döneme rastlayan iki filmi, Kız Kulesinde Facia (1923) ve Pe- yami Sefa’nın romanından beyaz perdeye uyarlanan Sözde Kızlar adlı yapımlarıdır.
Sırasıyla 1934 ve 1935’te çekilen Bataklı Damın Kızı Aysel adlı filmler ise, Muhsin Ertuğrul’ un Sovyet köy filmlerine özenerek çevirdiği ama melodram havasından kurtaramadığı filmler olarak kaldılar.
Dönemin olanaklarının kısıtlı olması ve sinema sanatıyla, tiyatro sanatının bir arada ele alınması, bu dönemin ürünlerinin belli bir ilkel yapıdan kurtulmasına ortam sağlamıyordu. 1948’den sonra Türk filmlerinin sayısında birden artma görüldü. Ancak bunlar daha çok ticari amaca yönelik piyasa filmleri çizgisinin üzerine çıkamayan yapımlardı. Bu, onların arasına özgün bir sinema dili yaratmak yolunda ilk olumlu adım Lütfi Akad’la atılmış oluyordu. Lütfi Akad’ın Vurun Kahpeye, Kanun Namına, Beyaz Şehir gibi filmleri dikkati çekiyordu.
Metin Erksan’ın Susuz Yaz, Yılanların öcü, köy gerçeğini yansıtmayı amaçlayan filmler olarak iz yaptılar. 1958’de Memduh Ün’ün Chaplin’ in City Lights (Şehir Işıkları) filminden esinlenerek çevirdiği Üç Arkadaş arkadaşlık, sevgi, dayanışma gibi kavramları akıcı bir anlatımla işleyen bir film oldu. 1961’de Ertem Gönenç’in yaptığı, Otobüs Yolcuları tekniğin gücü ve kurgudaki başarısıyla dikkati çeken bir film oldu.
1958’lerden sonra önce piyasa filmleriyle sinemaya atılan, daha sonraları ise sanat değeri olan filmler yapan bir yönetmen-oyuncu dikkati çekti: Yılmaz Güney Pütün. Başarılı filmleri arasında Umut, Seyit Han, Arkadaş gibi yapımlardan söz edilebilir.
Günümüzde Türk sineması, çağdaş bir sinema dili ve ustalığıyla yurt dışında da dikkati çeken filmler üretmekte bazı genç yönetmenler uluslararası sinema ödülleri kazanmaktadırlar.

Yorum yazın