Türk Halk Oyunları

Türk Halk Oyunları Nedir , Türk Halk Oyunları Nelerdir , Türk Halk Oyunları hakkında bilgiler.

Türk halk dansları, türk halk oyunları olarak da bilinir, Türkiye’nin bütün yörelerinde halkın tören ve şenliklerde oynadığı anonim danslar. Türkiye halk dansları açısından dünyanın en ilginç ülkelerinden biridir. Tarih öncesinden günümüze birçok uygarlığı barındırmış olan Anadolu’daki kültür bileşimi Türk halk dansları alanında da görülür. Tür, karakter, figür, koreografik yapı, içerik, ritim, giysi vb açılarından büyük bir zenginliğe ve çeşitliliğe sahip olan Türk halk danslarını bazı halkbilimciler altı bölgeye ayırarak incelerler. Bunlar “halay bölgesi” (Hakkâri-Çankırı-Adana üçgeni), “bar bölgesi” (Doğu ve Kuzeydoğu Anadolu), “horon bölgesi” (Doğu Karadeniz), “kaşık bölgesi” (Eskişehir, Konya, Mersin,
Antalya, Niğde, Kırşehir), “zeybek bölgesi” (Ege ve Güneybatı Anadolu) ve “hora bölgesi”dir (Trakya).

Bunlara “karşılama bölgesi”, “davul oyun-lan bölgesi”, “bengi-gövende bölgesi” vb daha dar bölgelerin katıldığı da olur. Türk halk dansları koreografik yapılan, içerikleri, oyuncu sayısı, oynayanların cinsiyeti gibi birçok konuda sınıflandırılır. Sözü geçen altı bölgeyi belirten adlar, o bölgelerde genellikle “dans” karşılığında kullanılır. Örneğin “halay çekmek”, “bar tutuşmak”, “hora tepmek”, “şamalı dönmek” terimleri, kullanıldıkları bölgelerde “dans etme” anlamına gelir. Ama günlük konuşmada dansın

karşılığı oyun sözcüğüdür. Dansın da müzik ve tiyatro gibi ilkel insanların büyü törenlerinden çıktığı varsayımı doğrultusunda Türk halk danslarının kökeninin Türklerin İslam-dan önceki dini Şamanizmin dinsel törenlerine dayandığı konusunda oyun sözcüğü bazı ipuçları vermektedir. Örneğin Orta Asya Türklerinin birçoğu şamana “oyun” derdi. Türkistan’da şamanların düzenlediği törenin adı “oyun”du. Bu dilsel benzerliklerin dışında birçok halk dansında (özellikle Bolu-Kastamonu yöresinin davul oyunlarında ve Alevi-Bektaşi topluluklarının âyin-i cemlerdef*] oynadıkları samahlarda) şaman törenlerinin izlerini görmek olasıdır. Hitit kabartmalarında günümüzdeki bağlamanın tıpkısı ucu püsküllü, uzun kollu çalgı, hareketleri günümüzdekilere çok benzeyen, elleri çalparalı dansçılar, Attis, Osiris, Adonis, Dionysios gibi tanrılar için yapılan bolluk törenlerinin günümüz seyirlik köy oyunlarındaki uzantıları da Türk halk danslarının kökeni konusunda başka ipuçlarıdır.

Türk halk dansları çok çeşitli nedenlerle oynanır. Düğünler, dinsel ve ulusal bayramlar, sünnet, doğum, askere gitme, askerden dönme, panayır, diş hediği (çocuğun ilk dişini çıkardığı gün yapılan tören), mevsim dönümüyle ilgili şenlikler (örn. koç katımı, Hıdrellez, kış yarısı vb) esnaf derneklerinin sürekli toplantıları, köy ya da kasaba gençlerinin toplantıları (örn. barana, yaren sohbeti, sıra gezme vb), kadınların çeşitli vesilelerle kendi aralarında düzenledikleri ev içi eğlenceleri ve tarikat ayinleri bu nedenlerin belli başlılarıdır.

Tarikat ayinleri Türk halk dansları içinde çok özgün bir bölüm oluşturur. İslamın dans ve müziğe hoşgörüyle yaklaşmamasına karşın, bu dini kabul eden Türk boyları daha önceki müzik ve dans geleneklerini tarikatlarda gizlice sürdürmüşlerdir. Özellikle Alevilerin âyin-i cem denen dinsel toplantılarında dans ve müzik ana öğe olarak yer almıştır (bak. samah).

Türk halk dansları içeriklerine göre soyut danslar ve taklitli danslar olmak üzere iki ana kümede toplanabilir. Birinci kümedekiler (figürleri teker teker incelenip çıkış nedeni inceden inceye araştırıldığında bazı yorumlara olanak verse bile) günümüz insanına hem izleyici, hem de oyuncu olarak estetik bir tattan başka bir şey vermeyen danslardır. Taklitli danslarsa dramatik bir biçimde, müzikli bir mim tiyatrosu gibi, somut şeyler ifade eder. Taklitli danslar kabaca beş bölüme ayrılabilir: 1) Hayvan taklidi danslar (Silifke’de keklik, Tokat’ta kartal halayı, Erzurum’da tavuk ban vb), 2) iş dansları (Sivas’ta köy halayı, Silifke’de Türkmen kızı, Artvin’de teşi vb), 3) dövüş-savaş dansları (Erzurum’da hançer ban, Bitlis’te harkuşta, Bursa’da kılıç-kalkan vb), 4) aşk dansları (Kars’ta kıskanç, Gaziantep’te Meryem, Çorum’da dillalla vb), 5) doğayla ilgili danslar (Erzurum’da kayak, Kars’ta Uzundere, Urfa’da kımıl vb).

Koreografik yapı açısından Türk halk dansları iki büyük gruba ayrılır. Bunlar tutuşmalı ve tutuşmasız danslardır. Tutuş-malı danslar en yaygın olanlardır. Halay, bar, horon, hora bölgelerinde oyuncular birbirlerine elden, belden, omuzdan tutuşarak tek düz çizgi, iki düz çizgi, yay, tek halka ya da iç içe iki halka oluşturarak oynarlar. Kaşık ya da zeybek bölgelerinde ise oyuncuların tutuşması söz konusu değildir; oyun yukarıdaki gibi geometrik düzenler oluşturarak simetrik bir biçimde oynan-sa bile, oyuncular birbirlerinden bağımsız hareket ederler. Ayrıca tekli, ikili, üçlü, dörtlü oyunlar her bölgede vardır. Ama tekli oyun genellikle zeybek bölgesinde çok yaygındır.

Bütün bu dansların dışında ülkenin her yöresinde profesyonel oyuncuların yaptığı köçek ve çengi dansları da vardır. Bunlarda öbür halk danslarındaki yöresel ayrımlar pek söz konusu değildir. Her yörede köçek ve çengilerin giysilerinde, kullandıkları araçlarda (genellikle zil) büyük benzerlikler gözlenir.

Bütün yörelerde danslara çalgı olarak genelde davul ve zurna eşlik eder. Bağlama da çok yaygındır. Kaval, mey, sipsi, tulum, zurna, tar, kabak kemane değişik yörelerde kullanılan çalgılardır. Ama günümüzde Batı’dan ya da Doğu’dan gelen etkilerle keman, ut, kanun, klarnet, akordeon gibi sazlar da ülkenin her yanında kullanım alanı bulmaktadır. Aynca bak. bar, halay, hora, horon, kaşık oyunları, zeybek oyunları.

Etiketler: , ,

Yorum yazın