Tebriz Minyatür Okulu

Tebriz Minyatür Okulu

Tebriz Minyatür Okulu, 14. yüzyıl başla-nnda İlhanlılar tarafından kurulan ve 16. yüzyıl ortalarına değin süren minyatür üslubu. Doğu Asya geleneklerinin İslam resim sanatı üzerinde yaptığı ilk bütünsel etkiyi gösterir; başlangıçta çok fazla olan bu etki sonraları yerli üsluplarla bütünleşmiştir.

Tebriz Minyatür Okulu üslubundaki ilk yapıtlarda hafif, uçucu fırça vuruşları, İran’a özgü parlak renkler yerine daha yumuşak renkler ve mekân yanılsaması yaratma çabası izlenir. New York kentindeki Metropolitan Sanat Müzesi’nde bulunan Firdevsi’nim Şehname’sinden alınma bir minyatür (1330-40 tarihli) bunlara örnektir. Şah İsfandiyar’ m cenaze törenini canlandıran bu yapıt İran sanatında benzeri görülmemiş bir duygusallık içerir. Derinlik duygusu, Orta Asya’ya Moğolların getirdiği bir teknikle, çok sayıda figür çeşitli düzlemlere yerleştirilerek verilmiştir. Daha geç tarihli (1380) bir Şehnameden alınmış, Cambridge’deki (Massachu-setts) Fogg Sanat Müzesi’nde bulunan bir minyatür Tebriz Minyatür Okulu’nun olgunlaşmasını gösterir. Sasani hükümdarı V. Behram’ı öldürdüğü bir kurtla gösteren bu minyatür, Mezopotamya resmini andıran parlak renklerde yapılmıştır. Hem törensel simgecilikle gerçekçi ayrıntının birleştirilmesi, hem de üç boyutlu bir etki yaratma çabası aynı ölçüde başarılıdır.

Tebriz Minyatür Okulu’nun doruk noktasına eriştiği dönemde İlhanlılar Timurlulara yenilmiştir. Timur döneminde de varlığını sürdürmüşse de Tebriz, Şiraz ve Herat (bak. Şiraz Minyatür Okulu, Herat Minyatür Okulu) atölyelerinin gölgesinde kalmıştır. 16. yüzyılın ilk yıllarında Safevilerin başa geçmesinden sonra Şah İsmail’in Herat Minyatür Okulu’nun büyük ustası Behzad’ı Tebriz’e getirtmesinden sonra Tebriz Minyatür Okulu köklü bir üslup değişimi geçirmiştir. Figürler birer tip olmaktan çıkarak birey niteliğini almış, renkler son derece ustalıklı tonlamalar kazanmıştır. Safevi sarayının Tebriz’den taşınmasından sonra okul gerilemeye başlamış, İran minyatüründe ağırlık Kazvin ve Isfahan okullarına (bak. Isfahan Minyatür Okulu) geçmiştir.

Yorum yazın