Gliptik Sanatı

Gliptik Sanatı

GLİPTİK i. (eşk. yun. glyptike, gravür yapma, haketme sanatı’ndan fr. glyptique). Değerli taşlar üzerine gravür yapma sanatı. Bk. ansİkl.
— Prehist. Gliptik dönem, Piette’in prehistorya dönemine (özellikle Magdalenyen) verdiği ad; bu dönemde yapılan günlük eşya üzerindeki resimler, kayalardaki gravürler ve oymalar gelişmiş bir sanat anlayışını yansıtır.
— ansİkl. G. santl. Gliptik sanatına, cilâlı taş devrinde, Asur, Kaide ve Mısır’da rastlanır.
ilk yunanlı gravürcü, Sisamlı (Samos) Theodoros M..Ö. 740 yılında, Plykrates’in denize attığı ünlü zümrüdü işlemiştir. Ondan başka, ünlü gravürcüler arasında, Apollonides’i, Polykletes’i, İskender’in resmî gravürcüsü Pyrgoteles’i, Eros ile Psykhe akikinih sanatçısı Tryphon’u sayabiliriz. Etrüsk’ler kıymetli taş işlemeciliğine büyük önem verdiler. Romalılar’a, süs ile gaydaya eşit değer verme eğilimi, ¡yunan ve et-, disklerden geçti. M.ö. birinci yy.da Roma’da, Doğu’da elde edilen ganimetlerle «işlenmiş taş» koleksiyonları meydana geldi; değerli taş işçiliği gelişti ve Augustus devrinde ise, akik işlemeciliğinde, en yüksek mertebesine erişti. Bu devir gravürcüleri genellikle Augustus’un resmî mühürünü yapan Dioskurides gibi, yunanlılardı. Bu devrin en güzel iki eseri, Augustus akiği (Viyana) ve Büyük akik’tir. Tiberius devri ile gerileme dönemi başladı {Augustus’un Tanrılaşması). Ortaçağda kilise, Hıristiyanlığa, yabancı kültlere ait eşyaları ele aldıkları bu çeşit değerli taşlar gerekçesiyle değerli taş gravürcülügünü yasakladı. Bununla beraber, mühür ve çerçeve süslemeleri olarak kullanıldı. Gliptik zevki XV. yy.da yeniden ortaya çıktı, XVII. yy.da kayboldu, XVIII. yy.da ise tekrar rağbet gördü.
— Teknol. Gliptik yapımında kullanılan madenî maddeler üç sınıfta toplanabilir: bitümler (kehribar rengi), madenler {hematit, malakit), taşlar, silisli ve kuvarslı taşlar, kaya kristalleri, kantaşı, akik, şeffaf tabiî silis, köyü kırmızı yan-saydam akik ve bütün değerli taşlar. Türkuvaz (firûze), mercan, fildişi ve deniz hayvanlarının kabukları da gliptikte kullanılır.
Gliptik, töz (pudra), elmas ucu ve hakkâh çıkrığıyle yapılır. Cilâ, ostrasit veya mürekkepbalıgı kemiği ile verilir. Kullanılan tozlara bazen yağ, bazen de su karıştırılır.
Günümüzde neft yağı da (terebantin) kullanılmaktadır.
Taşı işleyecek sanatçı, balmumundan modelini karşısına alır veya modeli bir sıvının içine bırakır, sıvının yüzeyindeki kısımları taşın üzerine işler. Elmas ucu ile şfekli taşa kazır, zift hamuru ile taşı bir tahta parçasına iliştirerek taşın tıraşlamak (yontmak) istediği yüzünü eğeler, sonra da cilalar, (l)

Yorum yazın