Zehirlerin Etkileri

Zehirli Kimyasal Maddelerin Etkileri

Beyin aynı zamanda kimyasal zedelenmeye de duyarlıdır. Bu, çeşitli biçimlerde olabilir. Alınan besinlerin içine girme olanağını bulan kimyasal maddelerden bazıları beyni etkileyebilir. Sözgelimi, urlara ve felçlere neden olan süreğen kurşun zehirlenmesi, evlerin su tesisatında kurşun borular kullanıldığı zaman, suları kireçsiz olan bölgelerde (kireçsiz sular kurşunu eritir) sorun oluyordu. Bazı metabolizma bozukluklarında, bedendeki normal kimyasal maddeler, beyne zarar verecek bir düzeye çıkacak kadar fazla üretilir. Beden proteinlerini oluşturucu maddelerden biri olan fenilalanin, böyle bir maddedir. Fenilketonüri adlı kalıtsal hastalıkta bu madde fazla miktarda üretilir ve zeka geriliğine neden olur.

Sinir sistemine zararlı kimyasal maddeler (nevrotoksinler), bedenin herhangi bir yerine yerleşip kan dolaşımı yada sinir gövdeleri aracılığıyla beyne erişen bakteriler tarafından üretilebilir. Difteri nevritin’e (sinir iltihabı), yalnızca difteri basillerinin ürettikleri toksin neden olur. Bazı bakteriler ise salt sinir dokusunu etkileyen toksinler salgılarlar. Tetanozun (kazıklı humma) etkeni olan Clostridium tetani, yaradan büyük bir olasılıkla kan dolaşımına geçip, omuriliğe ulaşır ve orada kasları denetleyen hücrelerin aşırı tepki göstermesine yolaçarak, en ufak bir dürtü karşısında kasılmalara neden olan toksin üretir .

Ona çok benzeyen besin zehirleyici organizma, Clostridium botulinum, sara nöbetlerine, çift görmeye ve felce yolaçan bir toksin üretir.

Başka bazı mikroorganizmalar da, daha çok merkez sinir sistemine yerleşirler. Sözgelimi, kuduz virüsü, özel olarak sinir sistemine saldırır ; çocuk felci virüsü  de motor sinir gruplarına saldırarak bunların denetledikleri kasları felce uğratır.

Normal olarak başka yerlerde hastalık yapan bazı mikroorganizmalar, beyin dokusuna girerek, ya beyin iltihabına (ansefalitl, yada beyni saran zarlara, yani menenjlere saldırarak, menenjite neden olurlar. Tedavi edilmeyen frengi, sonunda ansefalite yolaçabilir; aynı şekilde kızamık, yaklaşık 3000’de bir hastada ansefalite neden olmaktadır. Her zatürree, hem de tüberküloz, menenjit nedeni olabilir, ama bütün mikroplu enfeksiyonlarda olduğu gibi, aşılanma alanındaki çağdaş ilerlemeler hastalık oranını azaltmış ve bazı vakalarda enfeksiyonun yayılmasının denetim altına alınmasını sağlamıştır.
Sinir sisteminin soysuzlaşma hastalıklarında, sinir dokusu, doğru dürüst çalışmasını durduran kimyasal değişikliklere uğrar. Bunların en önemlisi olan mültiplskleroz’da sinirleri kuşatan miyelin yer yer sertleşir. Bu da, yeri tam etkilenen sinir demetlerine raslayân aralıklı işlev yitimine neden olur. Bunlara iki örnek, kas felci ve konuşma bozukluklarıdır.

Yorum yazın