Veba Nedir

Veba Nedir Nasıl Bulaşır
veba, etkeni keme piresinin ısırması ya da dışkısıyla bulaşan Yersinia pestis (eskiden Pasteurella pestis) olan ve sıklıkla salgınlarla ortaya çıkan enfeksiyon hastalığı. Öncelikle kemiricilerde görülen veba insanda üç farklı klinik tabloya neden olur: Şişmiş ve iltihaplı lenf düğümlerinin (hıyarcık) görüldüğü hı-yarcıklı veba, akciğer vebası ve mikroorganizmaların kan dolaşımına girip çok kısa zamanda ölüme neden oldukları septisemi. İÖ 10-9. yüzyıllardan bu yana bilinen hastalık zaman zaman çok sayıda insanın ölümüne neden olan salgınlara yol açmıştır.

14. yüzyılda Avrupa’ya yayılan ve Kara Ölüm olarak adlandırılan salgında Avrupa’ nın nüfusunun dörtte birinin (yaklaşık 25 milyon kişi) öldüğü belirlenmiştir. 1664’te Londra Veba Salgını’nda 460 bin kişinin yaşadığı kentte 70 bin insan öldü. 1894’te Kanton ve Hong Kong’da ortaya çıkan hastalık 80-100 bin kişinin ölmesine, 20 yıl içinde Çin’in güneyindeki limanlardan bütün dünyaya yayılarak 10 milyonun üzerinde ölüme neden oldu.

Veba, uygun çevre koşullarında pire aracılığıyla kemiricilerden insana geçer. Bazı bölgelerde gemilerde bulunan ve veba mikrobu taşıyan fareler hastalığın limanlara yayılmasına ve limanlardaki kemiriciler arasında bir salgına yol açarlar. Yerleşim bölgelerinde hastalığın evcil kemiriciler arasında yayılması insan vebasının ortaya çıkması için elverişli ortam yaratır; hayvanlar arasındaki salgın kemirici hayvan sayısının azalmasına yol açınca ölü hayvanların üzerindeki pireler konak canlı olarak insanı seçer. Önceleri tek tük olan vakaların sayısı elverişli koşullarda artar.

Hastalığın insanda ortaya çıkışı ve belirtiler çok değişken olabilir. Hafif geçen enfeksiyonların hemen tümü hıyarcıklıdır; öbür tipler her zaman çok ağır bir tabloya neden olur ve tedavi edilmezse ölüme yol açar. Kuluçka devresi genellikle 3-6 gündür; hastalığın başlangıcı ani ve çok belirgindir. Veba vakalarının yaklaşık dörtte üçü hı-yarcıklıdır. Başlıca belirtiler başlangıçta titreme, daha sonra kusma, baş ağrısı, baş dönmesi, ışığa duyarlılık, sırt, kol ve bacaklarda ağrı, uykusuzluk ve çevreye karşı ilgisizliktir. Ateş hızla 40°C’ye, kimi zaman daha da fazla yükselir, ikinci ya da üçüncü gün bir derece kadar düşer. Sıklıkla kabızlık görülür, ishalin ortaya çıkması hastalığın çok ağırlaştığını gösterir. Hastalığın erken evrelerinde genellikle kasık ve koltuk altlarında hıyarcıklar ortaya çıkar. Mikroorganizmanın deriye girdiği yerde içi irin ya da sıvı dolu kabarcıklar ya da kanama lekeleri belirir. Hıyarcıktı veba insandan insana doğrudan bulaşmaz, mikroorganizma pire aracılığıyla taşınır. Hıyarcıklı vebada kana karışan bakterilerin akciğerlere yerleşmesi ya da bakterilerin solunum yoluyla vücuda girmesiyle ortaya çıkan akciğer vebasında fiziksel bulgular zatürreedekilere benzer; genellikle akciğer ödeminin ardından üç dört gün içinde hasta ölür. Bakterilerin kanla bütün vücuda yayılmasıyla oluşan septisemide başlıca belirtiler ani yüksek ateş, deride kanamalar ve kanlı ishaldir; hasta 24 saat içinde ölebilir. Akciğer vebası ve septisemide ölüm sıklığı oldukça yüksektir (yüzde 70-100).

Tedavide öncelikle streptomisin, kloram-fenikol, tetrasiklin gibi antibiyotikler ve sülfonamitler kullanılır. Ağır vakalarda gamma globülin, antitoksik veba serumu ve yatıştırıcılar da önerilir.

Veba salgınlarının önlenmesi ve ortadan kaldırılmasında pire ve kemiricilerle mücadele, hastaların tecrit edilmesi ve mikrop taşıma olasılığı olan bütün eşyaların dikkatle dezenfekte edilmesi gibi önlemler alınmalıdır. Veba aşısı hastalığın endemik olduğu bölgelerde kemiricilerle ve bu hayvanların taşıdığı pirelerle temas olasılığı bulunan kişilere yapılır ve 1-2 yıl bağışıklık sağlar.

Yorum yazın