Uygulamalı Psikoloji Nedir

Uygulamalı Psikoloji Nedir
uygulamalı psikoloji, bilimsel psikolojik veriler ve yöntemlerden yararlanarak insan ve hayvan davranışı ile yaşantılarına ilişkin pratik sorunların çözülmesini içeren disiplin. Laboratuvar deneyleri ve alan çalışmalarından, sorunlu kişilere doğrudan hizmet vermeye kadar çok çeşitli yöntemlere dayanır.

19. yüzyıl sonlarında psikolojinin bağımsız bir disiplin olarak ortaya çıkmasına katkıda bulunan düşünsel akımlar, sonraki yıllarda uygulamalı psikolojinin gelişimini de etkiledi. İngiliz bilgin Francis Galton’ın Inquiries into Human Faculty and its Devolopment (1883; İnsan Yetilerinin Araştırılması ve Gelişimi) adlı yapıtı, bireysel farklılıkların ölçülmesine öncülük etti. 1896’da, ABD’nin Philadelphia kentindeki Pennsylvania Üniversitesi’nde, klinik psikoloji çalışmalanna öncülük edecek bir klinik kuruldu. Aynı dönemde Paris okullarında, Alfred Binet ve Théodore Simon’un çalışmalarıyla zekâ testleri uygulanmaya başladı. Gene Fransa’ da M. Lahy, 1905’te daktilo ve otomobil kullanma becerilerine ilişkin araştırma yaptı. Uygulamalı psikolojiden yararlanılan ilk alanlar arasında grup testleri, adli sorunlar, sanayide verimlilik, güdülenim ve suç işleme de bulunuyordu. Pittsburgh’daki (ABD) Carnegie Teknoloji Enstitüsü’nde 1915’te öğretim ve araştırma amacıyla bir uygulamalı psikoloji bölümü kuruldu. 1917’de H.L. Hollingsworth ve A.T. Poffenberg, ilk uygulamalı psikoloji yayını olan Journal of Applied Psychology’yi çıkardılar. I. ve II. Dünya savaşları sırasında mesleki testler, öğretim yöntemleri, tutum ve ahlaki değerler, stres altında başarı, propaganda ve psikolojik savaş, rehabilitasyon ve psikolojik danışmanlık gibi konulardaki araştırmalar hız kazandı.

ABD’de II. Dünya Savaşı’ndan sonra başlayan uzay araştırmaları, uygulamalı psikolojide belli eğilimleri öne çıkardı. Özellikle Soğuk Savaş döneminde, üstün yetenekli kişilerin saptanıp ulusal çıkarlar doğrultusunda eğitilmesine önem verilmeye başlaması sonucu eğitim psikologları, böyle bireyleri erken yaşlarda ortaya çıkarıp tanımlamaya yöneldiler. Bu tür çalışmalar kişilerin eğitim, meslek ve kişisel yaşam alanlarındaki hedeflerini belirleyip gerçekleştirmelerine yardımcı olmaya çalışan rehber psikologların çalışmalarıyla iç içe geçmişti. Devlet desteğindeki kurumlar, sosyal hizmet örgütleri, eğitim kurumlan ve serbest çalışan psikologların sunduğu rehberlik hizmetleri giderek yaygınlaştı. İnsan kaynaklarından en iyi biçimde yararlanma kaygısıyla ticaret ve sanayi kuruluşlarında endüstriyel psikoloji de önem kazandı. Mühendislik psikolojisinin gelişmesinde, havacılık sanayisi ile çeşitli uzay araştırma kurumlan etkili oldu. Makineler ve mühendislik sistemleri karmaşıklaştıkça, insan-maki-ne ilişkisini inceleme gereği doğdu. Toplumun akıl hastalarının tedavisi ve akıl hastalığından korunma önlemleri konusundaki duyarlılığı, psikoloji biliminde klinik psikolojinin en hızlı gelişen alan olmasını sağladı. Buna karşılık, psikolojinin daha köklü tıp uzmanlık alanlarıyla ilişkisi konusunda önemli mesleki sorunlar ortaya çıktı. Psikologlar otomasyon uygulamasını araştırırken, gelişmekte olan ülkelerde hızlı sanayileşme ve işgücü planlamasından doğan sorunlarla da uğraştılar.

Uygulamalı psikologlar, bazı durumlarda araştırma ve/ya da öğretimle de ilgilenebilir. Uygulamalı psikolojide, psikolojik araştırmaların yanı sıra başka disiplinlerde elde edilen bulgular da kullanılır. Yeni (örn. teknolojik) sorunlar ortaya çıktıkça, uygulamalı psikolojinin ilgi alanı genişlemektedir.

Bu disiplinle iç içe geçmiş olan bir başka alan da, kişilik, davranış ya da başarı gibi psikolojik değişkenlerin değerlendirildiği psikolojik testlerdir. Örneğin, klinik psikologlar saldırganlık ya da saplantılı davranış gibi özelliklerin ölçülmesiyle ilgilenirken, rehberlik psikologu mesleki ilgi ve başarıyı, endüstriyel psikolog belirli bir ışıklandırma ya da büro tasarımının iş verimine olan etkisini, topluluk psikologu nükleer santral ya da radyoaktif atık depolama bölgesinde oturmanın yarattığı psikolojik etkileri ölçmeyi amaçlayabilir. Aynca bak. eğitim psikolojisi, klinik psikoloji, rehberlik.

Yorum yazın