Şistozomiyaz nedir

Şistozomiyaz nedir

şistozomiyaz, bîlharzîyaz olarak da bilinir, insanda ve öbür memelilerde toplardamarlarda yaşayan Schistosomatidae familyasından yapraksolucanların neden olduğu kronik asalak hastalıklarının ortak adı.

Şistozomiyaza neden olan başlıca üç tür Japonya, Çin’in orta ve güney bölgeleri, Filipinler, Tayland ve Endonezya’da görülen Japon ya da Doğu şistozomiyazının etkeni Schistosoma japonicurn; Afrika, Arabistan, Porto Riko, Batı Hint Adaları ve Güney Amerika’nın kuzey bölgelerinde görülen bağırsak şistozomiyazınm etkeni S. mansoni ve Afrika, Ortadoğu ve Avrupa’ nın güneyinde yaygın olarak görülen idrar yolu şistozomiyazınm etkeni S. haematobium’ dur.

Boyu 10-25 mm olan dişi asalak 24 saatte kan dolaşımına, türüne göre 300-3.500 yumurta bırakır. Yumurtalar kanla bağırsak ya da idrar kesesine ulaştıktan sonra dışkı ya da idrarla vücuttan atılır. Tatlı suyla temas edince açılan yumurtalardan çıkan kirpiksi uzantılı larvalar, ara konak olarak yumuşakçalann, özellikle salyangozların gövdesine girer. Bu evrede kirpiklerini kaybederek önce sporosist olarak bilinen kurtçuk, daha sonra çatal kuyruklu larva haline dönüşür. Yumuşakçanm gövdesinden suya geçen larvaların kuyrukları, memelinin derisinden vücuduna girince düşer. Lenf damarları ve toplardamarlara girerek karaciğere ulaşan larvalar burada gelişerek erişkin hale gelir, daha sonra karaciğer toplardamarına girerek yumurtalarım bırakır.

Şistozomiyazda klinik tablo sıklıkla asalak ve metabolizma ürünlerine karşı ortaya çıkan bir alerjiyle başlar; belirtilerden başlı-caları iltihaplanma, öksürük, ateş, deride döküntü ve karaciğerde büyümedir. Akut evrede dışkıda ve idrarda kan olabilir.

Hastalığın kronik evresinde yumurtaların vücuttaki organların duvarlarına yerleşmesi lifsi dokunun kalınlaşmasına ve dokuların esnekliğini yitirmesine yol açar. Bağırsak şistozomiyazında karaciğer dokusu örselenebilir; idrar yolu şistozomiyazında idrar kesesindeki yumurtalar idrar taşı oluşumunu kolaylaştırır, ayrıca leğen bölgesindeki organların tümünde lifsi doku artışı ve idrar yollarında ikincil bakteri enfeksiyonları görülür. Yumurtalar beyin ve akciğerlerde de lezyonlara neden olabilir. Otopside hemen bütün vücut dokularında asalak yumurtası saptanabilir. Bununla birlikte asalakla temas sürmezse, erken tanı ve tedavi genellikle iyileşmeyi sağlar.

Tedavide, kendi haline bırakılırsa 20 yıl kadar yaşayan ve zararlı olmayı sürdüren asalakların erişkin biçimlerinin öldürülmesi amaçlanır. En sık kullanılan ilaçlar antimon bileşikleridir.

Şistozomiyaz genellikle, asalakları vücudunda barındıran salyangozların bulunduğu suda çalışan, yıkanan ya da yüzenlerde ortaya çıkar; temizlik koşullarının çok iyi olmadığı kırsal kesimlerde daha yaygındır. Mısır’da olduğu gibi, insanların yaşam koşullarını düzeltmeyi amaçlayan kanalizasyon projelerinin salyangozları, dolayısıyla hastalığı projenin gerçekleştirildiği ortama taşıdığı görülmüştür. Dünya Sağlık Örgütü’ nün (WHO) tahminlerine göre asalağı vücudunda taşıyan insanların sayısı 180-200 milyon arasındadır. İnsan için sıtmadan sonra en ciddi asalak hastalığı olduğu düşünülen şistozomiyazın önüne geçilmesi için salyangozların sodyum pentaklorofenat, dinitro-o-sikloheksilfenol ve bakır sülfat gibi ilaçlarla öldürülmesi denenmişse de bu yöntem pek başarı sağlayamamıştır.

Yorum yazın