Işın Tedavisi Nedir – Nasıl Yapılır

Işın Tedavisi Nedir – Işın Tedavisi Nasıl Yapılır

Bir hastalığın ışınım (radyasyon) yoluyla tedavisine ışın tedavisi adı verilir. Hayatta hemen herkes birçok kez fotoğrafını çektirmiştir. Yine hemen herkes, hiç olmazsa bir kez özel bir fotoğraf, yani röntgen çektirmiştir. Röntgen filmleri vücudun kemikler gibi, derinin altındaki bölümlerini gösteren filmlerdir.

Röntgen makinesini kullanan kimse, yani röntgen uzmanı, röntgen çekerken özel bir ekranın arkasında durur. Çünkü bu kimsenin iks ışınlarından korunması gerekir. Röntgeni çekilmekte olan bir insanın vücudu ışınları ancak, saniyenin bir bölümü kadar bir süre için alır. Bir röntgen uzmanı kendini korumazsa, her gün bu ışınları toplam olarak birçok saniye süreyle vücuduna almış olur. İks ışınları tarafından uzun bir süre etkilenen hücreler öldüğü için, bu, çok tehlikeli olur.

Doktorlar iks ışınlarını hastaların vücudundaki hastalıklı hücreleri öldürmek amacıyla da kullanırlar. iks ışınları özellikle kanserli hücreleri öldürmekte kullanılır. Bu tedaviye ışın tedavisi (radyoterapi) denilir.

İks ışınları ışığa benzer. Her ikisi de, uzayda hareket etmekte olan enerji dalgalarından oluşan elektromagnetik ışınlardır. Değişik renklerdeki ışıklar, dalga boyları değişik olan dalgalardan oluşur, iks ışınlarının dalga boyları ışık ışınları-nınkinden çok daha kısadır. Ayrıca iks ışınları vücudun yumuşak dokularının içinden geçebilir. Oysa ışık, vücudun yüzeyinden içeri pek fazla giremez.

Elektromagnetik ışınların ışın tedavisinde kullanılan bir diğer türü de gama ışınlarıdır. Gama ışınlarının dalga uzunlukları iks ışınlarınınkinden de daha kısadır. Bunlar vücut dokularının içinden iks ışınlarından daha iyi geçerler. Gama ışınları, uranyum ve radyum gibi bazı radyoaktif maddeler tarafından yayımlanır.

Radyoaktif maddeler, sürekli olarak başka çeşit atomlara dönüşmekte olan atomlardan oluşurlar. Bu atomlar parçalanırken dışarı ışın yayımlanır. Bu sürece ışınım (radyasyon) denir. Yayımlanan ışınlar alfa ışınları, beta ışınları ve gama ışınları olmak üzere üç türdür. Alfa ve beta ışınları küçük taneciklerden oluşur. Beta ışınları büyük bir hızla hareket eder ve yarım santimetre kalınlığındaki alüminyum ve benzeri katı metallerin içinden geçerler. Alfa ışınları bu kadar hızlı hareket etmez, bir kâğıt yaprağının bile içinden geçemezler. Gama ışınımı adı verilen üçüncü ışınım türü çok güçlüdür. Gama ışınları birkaç santimetre kalınlığındaki kurşun ve benzeri maddelerin içinden geçerler. Bu ışınların hareket hızı, ışığın hızıyla aynıdır. Gama ışınları iks ışınlarına çok benzerler. Radyum gibi bazı radyoaktif elementler doğada bulunur, öbür elementlerin hemen hemen hepsi
de, hızlandırıcı adı verilen özel bir aygıtta atomları tanecikler tarafından bombardıman edilerek radyoaktif hale getirilebilir. Bir elementin radyoaktif şekline radyoizotop denir.

Cama ışınları ve iks ışınları canlı dokulardan çok iyi geçtikleri için ışın tedavisinde en çok bunlar kullanılır. Vücutta oluşan kanser gibi zararlı urlar bu ışınlar tarafından yok edilebilir. Işınlar vücuda girince bazı hücreler tarafından emilir. Bu hücrelerin kimyasal yapısı değişir ve meydana gelen zehirli maddeler hücreyi öldürür.
Işınım hücrelerin normal bölünme sürecini de durdurur. Normal olarak insan vücudundaki hücreler sürekli olarak bölünerek eskimiş dokuları yeniler ve vücudun zarar görmüş bölümlerini tamir eder. Fakat hücrelerin bölünmesi bazen tamamen denetimsiz bir hale gelir. İşte kanserde durum böyledir. Vücudun belirli bir bölümündeki hücreler tamamen kontrolsüz bir biçimde bölünmeye başlayarak çevrelerindeki sağlıklı hücreleri de yok etmeye başlarlar. Kanserli hücreler bazen çok hızlı bazen de çok yavaş olarak ürerler. Bunlar vücutta fazla yayılmadan önce saptanırsa, ışın tedavisi bu hücreleri yok etmekte etkili olabilir.

Eskiden kanserli hücreler gibi hızla büyüyen hücrelerin ışınım yoluyla, sağlıklı dokularda bulunan hücrelere oranla daha çabuk yok edildikleri inancı yaygındı. Fakat bugün bilim adamlarının büyük bir çoğunluğu, vücudun bir bölgesindeki sağlıklı hücrelerin de ışınımdan kanserli hücreler kadar etkilendiği görüşünde birleşmektedir. Vücuttaki değişik hücre türlerinin ışınımdan etkilenme dereceleri de farklıdır. Bazı hücreler ışınıma karşı çok duyarlıdır ve kolaylıkla yok edilirler. Akyuvarlar, deri hücreleri, bağırsak zarı hücreleri ve cinsiyet bezleri (yani erkekte erbezi kadında da yumurtalık) ışınıma özellikle duyarlıdır.

Işın tedavisinin başarı derecesini etkileyen bir öğe de, tedavi edilmekte olan dokudaki oksijen miktarıdır. Bazen ışın tedavisi yapılırken doktor hastasını, içinde yüksek basınçlı oksijen bulunan bir odaya yatırır. Böylece hasta nefes aldıkça bütün dokularına bol bol oksijen gider. Bu durumda ışın tedavisi daha etkili olur.

Kanser urlarının ışın tedavisiyle çok erken tedavi edilmesi çok önemlidir. Bunun bir nedeni, küçük bir urdaki bütün hücrelerin bir kan kaynağına yakın olma ve bu kaynaktan oksijen alma olasılığının daha büyük olmasıdır. Oysa büyük bir urun merkezindeki hücreler herhangi bir kan kaynağına uzaktadır. Bu nedenle bu hücrelere az oksijen gelir ve bunları öldürmek için daha büyük dozlarda ışınıma gerek olur.

Işın tedavisi uygulayan bir doktor, hastasına verdiği ışınım miktarını büyük bir dikkatle ayarlamak zorundadır. Doktor ışınımı, anormal oluşumun ya da urun üzerine tam olarak ayarlamalıdır. Bu ayarlamanın yararı, kanserli dokuyu öldürüp, sağlıklı dokuların mümkün olduğu kadar az bir bölümünü yok etmeyi sağlamaktır.

Bu yöntemle ışınım vücudun derinliklerindeki ur üzerinde yoğunlaştırılır. Sağlıklı dokular ise masa döndükçe ancak aralıklı olarak ışınım almış olur.

Işın tedavisinin bir türü de içinde radyum adındaki radyoaktif maddenin bulunduğu iğne ya da kapsüller kullanılarak yapılır. Bu yöntem, vücudun yüzeyine yakın urların tedavisi için daha uygundur. İçi oyuk ve hava geçirmeyen iğne ya da kapsüllerin içine az miktarda radyum doldurulur. Bu iğne ya da kapsüller altın, platin gibi ağır me tallerden yapılır. Bu metallerden alfa ve beta ışınları geçmez fakat gama ışınları geçebilir. Bu radyum iğneleri ya da kapsülleri küçük kanserli urlara batırılır ve gama ışınları uru tam olarak öldürene kadar burada bırakılır.

Yorum yazın