Hipofiz Nedir

Hipofiz Nedir

Hipofiz, bezelye tanesi büyüklüğünde bir salgıbezidir. Beynin tabanında bulunur. Salgıbezi,ürettiği bir maddeyi salgılayan bir hücre grubudur. Hipofiz, endokrin bir bezdir, yani salgı kanalı olmayan, salgısı doğrudan doğruya kana karışan bir iç salgıbezidir. Bu bezler, hormon adı verilen kimyasal maddeleri salgılarlar Hormonlar vücudun ulaklarıdır. Bunlar kana salgılanır ve özel haberlerini iletecekleri organa taşınırlar. Hormonlar, büyüme, solunum, sindirim ve üreme gibi etkinlikleri denetlerler. Bunlar, ayrıca kandaki şeker miktarını da denetlerler. Korku ve öfke gibi gerginlik durumlarında vücudun hemen tepki göstermesini sağlarlar.

Omurgalı bütün hayvanların hipofiz bezi bulunur. Bu bez iki bölümden, yani ön lop ile arka loptan oluşur. Bazı hayvanlarda ise bir orta lop da vardır. Her lop ayrı hormonlar salgılar. Bu hormonlar ve bu hormonların etkileri bütün memeli hayvanlarda aynıdır.

İnsanda ve memelilerde, hipofiz bezinden altı hormon salgılanır. Bu hormonlardan altısı ön lopta üretilir. Bu hormonlardan büyüme hormonu adı verileni, kemiklerin ve öbür vücut dokularının büyümesini denetler. Çocukluk sırasında gerektiğinden fazla büyüme hormonu salgılanırsa, çocuk aşırı şekilde büyüyebilir Hormon gereğinden az oluşursa, çocuk cüce kalabilir Ön loptan salgılanan bir başka hormon da prolaktin adını taşır. Yavrulayacak olan memelilerde meme bezlerine (göğüslere) süt yapmaları buyruğunu verir.

Hipofiz bezinin ön lobunda üretilen öbür dört hormon, öbür iç salgıbezlerini denetler. Bu hormonlar, bu bezlere hormon salgılama buyruğunu verirler. Ön lop hormonları kana karışır Her hormon, belli bir salgıbezini denetler. Böyle bir salgıbezine hormonun hedef bezi denir. Hedef salgıbezleri hormonlardan buyruk alınca gerekli hormonları salgılarlar. Ön lop hormonlarının hedef salgıbezleri, üreme organları, kalkanbezi ve böbreküstü bezleridir.

Kalkanbezi boyunda bulunur. Bu bez, kalkanbezini uyaran hormonun (kısaca TSH de denen) hedef organıdır. TSH hipofiz ön lobunda salgılanır, boyunda bulunan kalkanbezine kendi hormonunu salgılamasını bildirir. Kalkanbezinin hormonuna tiroksin denir Tiroksin, vücut hücrelerinin metabolizmasını, yani genel çalışmasını denetler. Vücutta enerji üreten bütün kimyasal tepki-leşmeleri hızlandırarak etkisini gösterir. Tiroksin, vücuttaki hücrelerin normal büyümesi için gereklidir. Küçük çocuklarda tiroksin eksikliği varsa, beyin gerektiği kadar gelişmez ve büyüme engele uğrar. Bu durum kretinizm olarak adlandırılır. Erkek ve kız çocuklar 10 ile 13 yaşlarında ergin birer erkek ve kadın haline gelmeye başlarlar. Hipofizin ön lobundan salgılanan hormonlar üreme organlarının (gonat) gelişmesine etken olur
lar Bunun üzerine bu organlar kendi hormonlarını salgılarlar. Bu hormonlar, cinsel hücrelerin, yani yumurta ile spermanın olgunlaşacağı zamanı denetlerler. Hipofiz bezi çocukluk sırasında zedelenirse gonatlar gelişmeyebilir. Çocuk yaşı ilerlediği halde cinsel erginliğe erişmeyebilir. Böyle kimselere hipofiz hormonlarını yapay olarak vermek gerekir.

Bir başka hipofiz hormonu da adrenokortikal hormondur Bu hormon, böbreküstü bezlerinin dış tabakasına, yani korteksine, hormon salgılamasını bildirir. Bu hormonların vücut metabolizması üzerinde geniş kapsamlı etkileri vardır.

Hipofiz, vücudun öbür iç salgıbezlerini denetler. Buna karşılık hedef organlarından buyruk alır. Bu olaya geri itilim denir. Hipofiz hormonları üretilmemiş olsaydı, öbür salgıbezleri de hormon salgılamazlardı. Bu durumda ise vücudun tüm işlevleri yavaşlar, sonunda da dururdu.

Hipofiz bezi beyin tarafından denetlenir. Beynin hipofiz bezini denetleyen alanına, hipotalamus denir. Beyinde hipofiz bezini denetleyen daha başka merkezler de vardır. Bu konuda pek az şey bilinmektedir. Böyle olmakla birlikte, buralardan verilen buyrukların hipofize hipotalamus yoluyla iletildiği bilinmektedir. Bu buyruğa cevap olarak hipofiz kendi hormonlarını salgılar. Bu hormonlar da öbür iç salgıbezlerine harekete geçmelerini bildirir.

Bu düzenin nasıl iş gördüğüne bir örnek verelim. Kuşların gonadları kışın etkin değildir. İlkbahar gelince hava ısınır, gündüzler de uzar. Bu gibi durumlar bir işaret, ya da bir uyarıcı olarak iş görür. Bu uyarılar beyinde kaydedilir. Beyin bir salgılatıcı etken oluşturur. Bu da hipofiz bezinin gonadları denetleyen hormonunu salgılamasına neden olur. Buna karşılık bu hormon gonadların kendi hormonlarını çıkarmalarını sağlar. Bu hormonlar da kuşu üreme olayına hazırlar.

Çiftleşme olayının yer almasından sonra gonadlar giderek etkinliklerini yitirirler. Gonadların hormonları hipofize hormon salgılamayı kesmesini bildirirler. Hipofiz de beyne salgılatıcı etken üretimini durdurmasını bildirir. Böyle bir geri itilim düzeni, bütün hormonlarda vardır. Bu hormona artık gerek kalmadığı zaman, yahut da o hormon gerektiği kadar salgılanmış durumda ise, o salgı bezi devreden çıkarılır; ya da o salgıbezi daha az hormon salgılamaya başlar.
Hipofizin arka lobu, çok önemli iki hormon salgılar. Bunlara vasopressin ve oksitosin denilir. Vasopressin vücuttan atılan su miktarını denetler. Sidik yoluyla çok fazla su yitiriliyorsa, vasopressin salgılanır. Bu hormon suyun vücutta tutulmasını sağlar. Eğer vücutta gereğinden fazla su varsa, vasopressin miktarı azalır. Bunun sonucu böbrekler sidiğe daha fazla su salarlar.

Oksitosin, incebağırsaktaki ve dölyatağındaki kaslar gibi bazı kasları denetler. Doğum sırasında, dölyatağındaki kasların kasılmasını sağlayan ok-sitosindir. Bebeği annenin vücudundan dışarıya iten bu kasılmadır. Oksitosin ayrıca, bebek meme uçlarını emdiği zaman annenin memelerinin süt salgılamasını sağlar.

Memelilerde meme bezleri tarafından süt üretilmesi, bir diğer geri itilim düzenine örnektir. Bebek meme ucunu emdiği zaman, meme sinirleriyle beyne özel bir haber iletilir. Beynin hipotalamus bölümü, hipofiz bezine prolaktin adlı süt hormonunu salgılaması buyruğunu veren bir sai-gılatıcı etken salgılar. Prolaktin kan yoluyla memelere gider ve oradaki salgıbezi hücrelerine süt yapma buyruğunu verir. Memelerdeki süt düzenli bir biçimde tüketildikçe hipofiz tarafından prolaktin yapılmasına devam edilir. Buna karşılık, süt kullanılmazsa, hipotalamus salgılatıcı etken üretmeyi durdurur. Hipofiz de prolaktin üretmeyi keser. Böylece artık memeler daha fazla süt oluşturmazlar.

Yorum yazın