Hastalık Nedenleri – Hastalık Sebepleri

Hastalık Nedenleri – Hastalık Sebepleri

Sağlık, yani hastalığın olmadığı durum, başka etkenlerle birlikte beslenmenin nicelik ve niteliğine, konut, besin standartlarına, su ve kanalizasyon sisteminin etkili denetimine ve hastalığın ortaya çıkması durumunda ise doktor, hastane ve ilaç bulabilmeye bağlıdır. Dünyanın 4 milyarlık nüfusunun yaklaşık yüzde 70’ini oluşturan, gelişmekte olan ülkelerin çoğunun karşılaştığı sorun da budur. Bu etkenlerin hepsi pahalıdır ve sağlam bir sınai altyapıyı gerektirir; bu ise Üçüncü Dünya ülkelerinin pek çoğunda eksik olan birşeydir. Bu yüzden, bu ülkelerin sağlık sorunları çok büyüktür. Böyle ülkelerde insanların ortalama ömrü hâlâ 35 yaş dolayındadır. Bu ise Batı ülkelerinde XIV. yüzyıldaki ortalama ömre eşittir.

Böceklerin Taşıdığı Hastalıklar

Bu kadar çok insanı hâlâ etkilemekte olan hastalıklar iki ana grupa ayrılır; bulaşıcı hastalıklar ve beslenme bozuklukları. Tropikal ülkelerde ortaya çıkan en önemli bulaşıcı hastalık grupu, hastalığın insandan insana taşıyan böceklerin yaydığı hastalıklardır.
Böceklerin taşıdığı bu hastalıklardan başta geleni, hâlâ dünyanın en büyük ölüm nedenlerinden biri olan sıtma’dır. Bu hastalığa Anopheles sivrisineğinin (1) insandan insana taşıdığı minik bir asalak neden olur. Bu asalaklar, bu hastalığa tutulmuş bir insanın kanını emen sivrisineğin midesine yerleşir ve burada ürerler. On gün sonra. sivrisineğin tükürük bezlerinde bu asalağın yavrularına Taslanabilir. Böcek, ısırdığı her insana bir miktar asalak aşılar.

Sıtmanın başlıca belirtileri yüksek ateş, başağrısı ve şiddetli titremedir. Sıtma sivrisineğinin bazı türleri nispeten zararsız olduğu halde, bunların dışındakiler süreğen sağlıksızlık durumuna yada ölüme neden olur. Hastalığın tedavisi «Chloroquine» gibi ilaçlarla sağlanır; ama hastalığı önlemek daha iyi bir çözüm yoludur. Üç tür önleme yöntemi vardır: sivrisinekleri yok etmek (D, cibinlik ve böcek uzaklaştırıcı ilaçlar kullanarak sivrisineklerin insanları ısırmasına engel olmak ve koruyucu ilaçlardan yararlanmak.

Sivrisinek tarafından taşınan daha başka hastalıkların içine Pasifik, Uzak Doğu ve Afrika’da yaygın olan çeşitli türde fil hastalığı (3) ve Doğu Afrika ile Güney Amerika’da görülen ciddi bir virüs hastalığı, sarı humma girer. Sarı humma, yıllardır Güney Amerika’nın iç kesimlerinin kalkınmasını ve tarımını engellemiştir. Hastalığın önlenmesi sıtmadaki gibidir; ama aşılanma ek bir önlemdir.
Başka pekçok böcek de hastalık taşıyıcısıdır. Layşmanyoz , dang hastalığı ve tatarcık (phlebotomus) humması hastalıklarının üçü de tatarcıklar tarafından yayılır ve özellikle Ortadoğu’da çok raslanır. Fare pireleri bazı Üçüncü Dünya ülkelerinde hâlâ hıyarcıktı vebayı yaymaya devam ederken, çeçe sineği tripanosomiyazis, yani uyku hastalığından sorumludur . Riketsiya ile ilgili hastalıklar çeşitli böcekler tarafından taşınır.

Bitler, tifüsün taşıyıcısıdır; kene tifüsü köpek keneleriyle, çalılık humması (tsutsugamuchi) fare keneleriyle, fare tifüsü ise fare pireleriyle taşınır.

Sağlık Koşullarının Bozukluğundan Doğan Hastalıklar

Sağlık koşullarının bozukluğundan ileri gelen hastalıklar, hemen hemen böceklerin taşıdığı hastalıklar kadar önemlidir. Bu hastalıkların yayılması içme suyu yada besinlere insan dışkısının bulaşmasından ileri gelir. Çöp ve pisliklerin atılması ve temiz içme suyu sağlama birbirine bağlı sorunlardır ve bu sorunların çözümü hem zor, hem de çok masraflıdır.

«Dışkı – ağız yolu» ile yayılan bu hastalıkların içine özgül olmayan ishallerin yanı sıra tifo, para-tifo, kolera, çeşitli tür besin zehirlenmeleri, basilli ve amipli dizanteriler, bir olasılıkla da çocuk felci girer. 1970’lerde bu grup içinde en büyük kaygıyı uyandırmış olan hastalık, son yıllarda Uzak Doğu’daki. üssünden ilk kez Sahra çölünün güneyi de dahil olmak üzere dünyanın birçok yerine korku verecek şekilde yayılmış olan, kolera’dır.

Üçüncü Dünya halklarının başına belâ olan, sağlık koşullarına bağlı öbür hastalıkların içine, kansızlık ve süreğen hastalık durumuna neden olan kancalı kurt ve öbür solucan hastalıkları, tropikal bilharziyoz  girer. Çalışma gücünü fena halde azaltıp hastayı yatağa bağlayan bir hastalık olan bilharziyoz’un ekonomik etkileri çok büyük olmaktadır.
Sayıca daha az olan hastalıklar, her ikisi de ancak uzun süreli kişisel temaslarla geçen ve artık tedavisi olanaklı olan lepra (cüzam) hastalığı ve verem dutu (frambezi) ile hayvanlardan, özellikle de köpeklerden geçen ve tedavisi hemen hemen olmayan kuduzdur. Önemli bulaşıcı hastalıkların sonuncusu görünürde denetim altında olan ve yalnızca kuzeydoğu Afrika’da ve Asya’da altı ülkede görülen çiçektir.

Beslenme Bozuklukları

Pellagra, beriberi ve iskorpit gibi çok bilinen vitamin eksikliğinden ileri gelen hastalıklar, sağlık için gerekli vitaminleri küçük miktarlarda sağlamanın belki de nispeten kolay oluşundan Üçüncü Dünya’da artık pek büyük önem taşımamaktadır.

Çok daha ciddi olanları açlık ve onunla ilgili kwashiorkor veya protein yetersizliğidir. Dünyanın yarısı hâlâ açlık çekiyor ve ürünlerin kuraklıkla ardarda harap olduğu Kuzey Afrika’da yada sellerin besin stoklarını yok ettiği Bangladeş gibi bölgelerde milyonlarca insan herhangi bir besin bulamadan zorluklar içinde yaşıyor. Dünya nüfusu karşı konulmaz bir şekilde artar ve her boğaza düşen protein miktarı gitgide azalırken, açlık sorununun daha iyiye gidecek yerde daha kötüye gitmesi olası görünüyor.

Etiketler: ,

Yorum yazın