Vida Nedir

Vida Nedir

Vida Nedirvida, bir baş ile üzerine kesintisiz sarmal diş açılmış çoğunlukla silindirik bir gövdeden oluşan bağlama ya da kuvvet ve hareket uyarlama elamanı.
Vidanın İÖ 5. yüzyılda Pythagorasçı filozof Tarentumlu Arkhytas tarafından geliştirildiği sanılmakla birlikte, bağlama elemanı olarak ilk kez ne zaman kullanılmaya başladığı bilinmemektedir. Ayrıca Mısırlıların sulama amacıyla, İÖ 3. yüzyılda Arkhime-des tarafından geliştirildiği sanılan, burguya benzer bir alet kullandıklarına ilişkin kanıtlar bulunmaktadır.

1. ya da 2. yüzyılda Yunanistan’da geliştirilen vidalı pres Roma İmparatorluğu döneminde giysi ütülemede kullanılmaya başladı. İS 79’da Vezüv’ün püskürmesi sonucunda yok olan Pompei’nin kalıntıları arasında sağ ve sol vidalar yardımıyla çahşan bir pres ütünün çizimleri bulunmuştur. İS 1. yüzyılda şarap ve zeytinyağı preslerinde yaygın olarak kullanılan ağaç vidalardan, diş açma işlemlerinde de kılavuz olarak yararlanılmıştır.

Leonardo da Vinci’nin (1452-1519) notları arasında, vida yardımıyla hareket ettirilen bir baskı makinesi ve bir vida açma makinesinin taslakları bulunmuştur. James Watt (1736-1819) ise, geliştirdiği bir vidalı pres aracılığıyla özel bir mürekkeple yazdığı bir mektubu nemli kopya kâğıtları üzerine basarak çoğaltmayı başarmıştır.

Günümüzde kullanılan başlıca vida ve vida başı türlerini gösteren çizimdeki A, B ve F vidaları, makine parçalarının bağlanmasında (tespit edilmesinde) kullanılır. Bu işlem, ya parçalardan birine içinde dişler bulunan bir yuva açılması yoluyla ya da bir somundan yararlanılarak gerçekleştirilir. Vida sıkıştırıldığında gerilir ve bunun sonucunda oluşan çekme yükü parçaları bir arada tutar. Tespit vidalarının başlan çeşitli biçimlerde olabilir; vida başlarının üzerinde genellikle tornavidanın girebileceği biçimde bir yarık bulunur. Tespit vidalarının baş bölümü cıvatalannkine oranla daha küçüktür.

Çizimdeki saplama vidası (C), parçalardan birindeki diş açılmış bir deliğe takılır. Vida sıkıldığında, ucundaki çanak biçimli bölüm birinci parçadan çıkarak ikinci parçaya (genellikle bir şafta) geçer, böylece parçaların birbirine göre hareketleri önlenir. Saplama vidaları, yarık ya da dörtköşe başlı ve geçecekleri yuvanın biçimine bağlı olarak konik ya da silindirik uçlu olabilir.

Saplamalar ise, her iki ucuna diş açılmış pim biçimindedir. Bir uçlarından parçalardan birine kalıcı olarak sıkıştırılır, öbür uçlarından ise bir somun yardımıyla tespit edilir.

Metal, plastik, cam yünü, asbest ve reçine yedirilmiş kontrplak gibi malzemelerde kullanılan kılavuz çekme vidaları, matkapla açılmış ya da döküm sırasında oluşturulmuş deliğe sıkıştırıldığında, deliğin çeperinde kendi dişlerine uygun dişi yivler açar. Çizimdeki D vidası, uygulandığı malzemeye talaş kaldırarak girer ve talaşı kendi dişleri arasından yukarı alarak dışarı atar.

Ağaç vidaları (E) değişik çap ve uzunluklar da yapılır. Büyük çaplı ağaç vidalarının kullanımı durumunda malzemenin çatlamasını önlemek amacıyla pilot delikler açılır. Dörtköşe başlı büyük vidalar (G), ağır parçaların ahşap malzemelerle birleştirilmesinde kullanılan ağaç vidalarıdır. Bu vidaların başları altıköşe de olabilir.

Kuvvet ya da hareket uyarlamasında kullanılan vidalara güç vidaları denir. Örneğin krikolar momenti (buru) itme kuvvetine dönüştürür. Genellikle ağır bir cismin kaldırılmasında kullanılan bu kuvvet bir vidanın sabit bir somun içinde döndürülmesiyle elde edilir. Vidayı döndürmek için uzun bir çubuktan yararlanılarak çubuğun ucuna uygulanan küçük bir kuvvetle büyük bir itme kuvveti elde edilebilir. Takım tezgâhlarında iş parçasının yerleştirildiği tablalar, kılavuz yollar üzerinde, tablanın uçlarındaki yataklar içinde dönen ve makine şasisine bağlı somunlarla uyumlu bir biçimde çalışan vidalar aracılığıyla doğrusal olarak hareket ettirilir. Bir somunun eksenel olarak yerleştirilmiş bir vida aracılığıyla döndürülmesi ya da bir vidanın eksenel biçimde yerleştirilmiş somun tarafından hareket ettirilmesiyle de benzer moment-itme kuvveti dönüşümleri elde edilebilir.

Yorum yazın