Valf Nedir – Valf Çeşitleri

Valf Nedir – Valf Çeşitleri Hakkında Bilgiler

valf, akışkanların (sıvı, gaz, çamurlar) boru ya da benzeri hazneler içindeki akışının denetlenmesinde (akışın durdurulması, başlatılması, debisinin azaltılması vb) kullanılan vana, musluk, supap gibi aygıtların ortak adı.

Globe (karınlı) vana, sürgülü vana, iğneli vana, tapalı (plug) vana ya da musluk, küresel vana, kelebek vana, zarlı (diyaframlı) ve çift akışlı vana ile supap olmak üzere başlıca dokuz tür valf vardır.

Globe vanalar pistonlu ya da baskılı olabilir. Çizimde görülen (üstte solda) pistonlu

Çeşitli valf türleri

Valf Nedir - Valf Çeşitlerivananın “H” hareketli elemanı konik kesitli bir tapa ya da vana gövdesindeki bir yatağa oturan bir disktir. Diskin üzerinde, tuvalet sifonlarında olduğu gibi, değiştirilebilir kauçuk ya da deri bir rondela da bulunabilir. Globe vanalar yüksek basınç ve sıcaklık koşullan altında çalışan ve sık sık ayar gerektiren boru sistemlerinde yaygın biçimde kullanılır. Ama bu tür vanaların basınç kayıpları öbür vanalara göre daha yüksektir.

Sürgülü vanada hareketli parça, kama biçimli bir disktir (sürgü). Vana gövdesindeki koni biçimli iki yüzeye oturacak biçimde tasarımlanmış olan sürgü aşağı yukarı hareket ettirilerek akış denetlenir. Sürgülü vanalarda duyarlı ayarlama olanağı yoktur.

iğneli vanada ise konik biçimli bir yuvaya oturan uzun ve konik biçimli bir mil bulunur. Bu vana türü daha düşük basınçlarda ve akışkanın içinde katı maddelerin bulunmadığı uygulamalarda kullanılır.

Tapalı vanaların en yaygın bilinen türü musluklardır. Musluklarda boruya dik olarak yerleştirilmiş musluk gövdesinin içindeki konik yuvaya oturan ve üzerinde eksenine dik bir delik açılmış bir tapa bulunur. Tapa döndürüldüğünde üzerindeki delik ya boru ile aynı hizaya gelerek akışa izin verir ya da boruya dik konuma gelerek akışı durdurur.

Küresel vanada tapanın yerine, 90° hareket ederek açılıp kapanan ve üzerinde bir delik bulunan, paslanmaz çelikten yapılmış bir küre yerleştirilmiştir. Küresel vananın tam geçişli küresel vana ve indirgemeli geçişli vana olmak üzere iki türü vardır.

Tam geçişli küresel vanada kürenin bulunduğu bölümdeki geçiş çapı boru çapı ile aynıdır; indirgemeli geçişli küresel vanada ise bu bölgenin çapı boru çapından daha küçüktür. Basınç kayıpları çok az ve uzun ömürlü olması nedeniyle bu vana türü, özellikle ağdalı ve içinde katı maddeler bulunan akışkanların denetlenmesinde yaygın biçimde kullanılır.

Kelebek vana, bir çapı üzerinden mesnet-lenmiş dairesel bir diskten (klape) oluşur. Çizimde (üstte sağda) düz çizgilerle gösterilen konum vananın açık, kesikli çizgilerle gösterilen ve diskin akış yönüne paralel olduğu konum ise kapalı olduğu durumu göstermektedir. Soba borusu ve hava ısıtma sistemlerindeki kapaklar bu tür vanalardır. Benzin motoru karbüratörlerinin giriş bölümünde de kelebek vana kullanılır. Su türbinlerinde kullanılan kelebek vanaların çapı 6 m’ye kadar çıkabilir. Kelebek vanalar çamurlu su ve içinde katı maddeler bulunan akışkanlarda kullanılır.

Zarlı vanada aşağı yukarı hareketli zar, bir çubuk aracılığıyla baskı levhasına bağlanmıştır. Baskı levhası bir mil aracılığıyla hareket ettirildiğinde, buna bağlı olan zar da hareket ederek akışı istenen biçimde denetler. Zarlı vanalar sanayide aşınma ve yenim sorunlarının en aza indirgenmesi gerekli olan uygulamalarda kullanılır.

Bazı vanalar akışı ayrı bir kumanda olma-.dan, otomatik olarak denetler. Örneğin tek yönlü olarak çalışan çekvalfler, otomatik olarak akışın yalnızca tek bir yönde gerçekleşmesini sağlar. Otomatik denetimli vanalar çok çeşitlidir. Çizimde görülen globe vananın hareketli parçası bir yay ya da ağırlık yardımıyla yuvasında tutulursa vana içinde soldan sağa akış gerçekleşirken sağdan sola akış olmaz.

En yaygın biçimde kullanılan türü supap olan tek yönlü valfler önceden belirlenmiş bir basınçla açılacak biçimde tasarımlanır. Hareketli parça, istenen çalışma basıncına ulaşıncaya kadar valfi kapalı tutmaya yetecek kadar güçlü bir yay ya da ağırlıklı bir kol aracılığıyla yuvasında tutulur.

Supaplar benzin motorlarında gazların silindirlere giriş-çıkışının denetlenmesinde kullanılır. Çizimde altta solda görülen ve bir sapın ucuna bağlı konik bir diskten oluşan supap “C” yuvasına, sıkıştırılmış bir yay yardımıyla oturtulur. Sapın alt bölümünde bulunan kam mili döndürülerek supap yuvasından yukarı kaldırılır. Böylece giriş ya da çıkış borulanna açılan A bölgesi ile silindire açılan B bölgesine gaz akışı sağlanır.

Çalışmakta olan akışkanın genellikle sıkıştırılmış yağ olduğu akışkan güçlü hidrostatik sistemlerde yağ akışını denetlemek amacıyla çift akışlı vanalar kullanılır. Çizimde altta sağda görülen bu vanada akışkan çıkışı iki kanaldan sağlanır. Çizimde görülen en üst konumda etkin akış “P” pompa ağzından “B” çalışma ağzına doğrudur. Sistemde çalışan akışkan ise “A” ağzından geçirilerek “T” tank ağzına gönderilir. En alt konumda ise A ve B ağızları birbirlerinin görevini yüklenirler. Vananın merkez (nötr) konumunda ise A ve B ağızlan kapalıdır. Çift akışlı vananın hareketi elle ya da elektrikle denetlenebilir.

Valilerden etkili biçimde yararlanabilmek için valf türünün iyi belirlenmiş olması gereklidir. Valfin seçiminde akışkanın türü, maksimum işletme basıncı, maksimum ve minimum işletme sıcaklığı gibi etmenler göz önünde bulundurulur. Valf-boru bağlantılarının sızıntı olmayacak biçimde gerçekleştirilmesi de önemlidir. Bağlantıdan sızıntı olması akışkan ve enerji kaybına ve çevre kirliliğine yol açar.

Valf yapımında, valfin türüne bağlı olarak çeşitli malzemeler kullanılır. En yaygın kullanılan malzemeler dökme demir, dökme çelik ve paslanmaz çeliktir.

Yorum yazın