Sistemlerde Denge Durumu

Sistemlerde Denge Durumu

Bundan önceki bölümlerde tek bir sistemle gelen girdiler (input) ile, çıktı ucunda olup biteni, girdi ucuna ileten geri – iletim (feedback) bağlantıları üzerinde duruldu. Daha karmaşık yapıda ve birden fazla elemanlı sistemlerde bu geri – iletim ilişkileri de karmaşık bir ilişkiler zinciri yaratmaktadır.
Kendi kendini düzenleyen bir sistemin çıktısının (output) yine kendi kendini düzenleyen bir başka sistemin girdisinde (input) bağlanmasına, ya da bu iki sistemin girdileri ve çıktıları arasındaki bağlantıya, sibernetik dilinde “kuplaj” adı verilmektedir.(Şekil: 4) de çok şematik biçimde gösterilen iki sistemden birinin çıktısı, diğer sistemin girdisi haline getirildiğinde, ikinci sistem birinciden gelen bilginin yapacağı değişiklikleri geri – iletim yoluyla giderecek, ya da sıfırlamaya çalışacaktır. Bu iki sistemde ikinci bir kuplaj yaparak, ikinci sistemin çıktısını, birinci sistemin girdisi şekline getirelim. Bir başka deyişle, her iki sistemin geri – iletim enformasyonlarını birbirine bağlayalım. Bu durumda, her iki sistem de, ötekinin işleyişinden haberdar olarak kendi çalışmasını ona göre değiştirecektir. Sistemler sürekli olarak denge durumuna ulaşmaya çalışacaklarından, bu ikili sistemler grubu bir ortak denge durumuna varacaktır. İşte karmaşık ve çok elemanlı sistemlerin tüm elemanları için geçerli olan bu ortak denge durumuna, sibernetikte üstündenge durumu (ültrastabilite) adı verilmektedir.
İnsan vücudundaki homeoslazis de işte böyle bir sistemlerarası üstündenge durumundan başka bir şey değildir. Dış çevredeki ısı derecesi ne olursa olsun, insanın vücut ısısı 36,5 derecedir. Bu derecenin biraz altına ya da üstüne kayacak olursa, vücuttaki biyolojik denge bozulur ve ağır belirtiler ortaya çıkabilir. İnsan vücudunda üstündenge durumunda olan başkaı sistemler de vardır, örneğin, normal bir insanda kan şekeri yüzde 90- 120 miligram arasında değişirken, kandaki üre miktarı yüzde 10-40 miligram kadardır. Kan basıncı 11 -13 sm? vücut ısısı 36,5 derecedir. Vücuttaki kendi kendini düzenleyen sayısız sistem, geri- iletimlerle, denge durumuna ulaşmaktadır. Ancak bu sistemler birbirlerinden bütünüyle bağımsız olmayıp, insan vücudu denen çok elemanlı bir başka karmaşık sistemin parçalarıdır. Bu sistemlerin herhangi birine gelen bir girdi, örneğin kan şekerinin biraz artması, kan basıncından göz bebeği genişliğine kadar tüm sistemlerde etkisini gösterecektir. Korkan bir insanın gözbebekleri büyür. Böylelikle göze gelen ışık miktarı artacağından, durumdan diğer sistemlerin de haberi olacaktır. İnsanın eski sağlıklı durumuna dönebilmesi için tüm bu sistemler arasında bir üstündenge durumunun gerçekleşmesi zorunludur. “Ultrastabilite” olayını incelemek amacıyla Ross Ashby, “Homeostat” adını verdiği mekanik bir düzen geliştirmiştir. Bu düzende kendi kendini düzenleyen birçok sistem birbirine bağlanarak bir ortak denge yaratılmaktadır. Bu düzeneği oluşturan sistemler, elektrik akımını ölçen galvanometrelerdir. Bu galvanometrelerin her biri ötekine kuplajla bağlanmıştır. Galvanometrelere gelen elektrik akımının yarattığı bilgi birbirine iletilmekte, böylece hepsinde ortak bir üstündenge durumunun yaratılmasına çalışılmaktadır. Ashby Homestat, biyolojik sistemlerdeki ortak denge durumunun, mekanik bir düzenek üzerinde somut biçimde incelenmesini sağlayabilecek bir araştırma alanı yaratmıştır.

Yorum yazın