Rotatif nedir – Rotatif baskı

ROTATİF i. (fr. rotative’den). Matbaac. Klişeleri silindir biçiminde olan ve sürekli bir dönme hareketi yaparak, düz klişeli baskı makinelerinin alternatif hareketinden çok daha hızlı baskı yapmak imkânı veren bas: kı makinesi. || Rotatif ustası, bir rotatifi çalıştıran işçi.

— ANSiKL. Matbaac. XIX. yy.m ortalarında yapılmağa başlayan rotatiflerin çok değişik tipleri vardır.

• Tipografi rotatifleri, önceleri tabaka halindeki kâğıda baskı yapan rotatiflerin yerini, kısa bir süre sonra, bobin halindeki kâğıda baskı yapan rotatifler aldı; bu yeni tip makineler özellikle gazete basımında tercih edildi, fakat gene matbuatta da kullanılmaktan geri kalmadı. Gerek gazete, gerek genel matbuat rotatiflerinde, bir silindir üzerine tespit edilerek tıpkı silindir biçimi verilmiş klişeler (stereo, galvano, plastik) kullanılır. Kâğıdın forma üzerine bastırılması, aynı hızla dönen bir başka, silindirle sağlanır. Tipografi rotatifleri, gazete rotatifleri ve genel matbuat rotatifleri olmak üzere ikiye ayrılır.

Bobin halinde kâğıtlara baskı yapan gazete rotatifleri, her birinin bir mürekkep haznesi, klişeleri taşıyan bir silindiri ve ayrıca bir baskı silindiri bulunan çeşitli baskı ünitelerinden meydana gelir; iki baskı ünitesi, kâğıdın her iki yüzüne de baskı yapan bir grup oluşturur. Modern rotatiflerde basılacak sayfa sayısına göre belirli miktarda kâğıt bobiniyle beslenen, art arda sıralanmış baskı grupları ve kırma katlama makineleri vardır; ayrı ayrı gruplarda basılmış kâğıt şeritleri üst üste gelir ve hep birlikte kırma katlama makinesine giderek istenen boyutlarda kesilir, katlanır. Değişik boyutlarda olabilen genel matbuat rotatifleri, daha temiz ve itinalı baskı yaptığından, kitap ve afiş basmağa daha elverişlidir. Bu makinelerden bazıları, kâğıdın bir veya iki yüzüne tek renkli baskı, bazıları da çok renkli baskı yapar. Bobin halinde kâğıt kullanan ve her iki yüze baskı yapan sabit, formalı makineler gazete rotatiflerine benzer. Eğer forma boyutları değişkense, makineye verilmeden önce kâğıt, sayfalar halinde kesilir, bu sayfalar da maşalar veya vantuzlar yardımıyle baskı silindirleri üzerine taşınır; bu tip makinelerin baskı silindirlerinde klişeler bütün silindir yüzeyini kaplamaz, ancak belli bir kısma tespit edilmiştir.

Tabaka veya bobin halinde kâğıt kullanan çok renkli baskı rotatifleri, iki tiptir: sıra halinde dizilmiş üniteler (kâğıt, bir sıra halinde arka arkaya dizilmiş baskı elemanlarından geçer); daire şeklinde dizilmiş ü-niteler (kâğıt bir tambura sarılmıştır ve bu tambur yardımıyle sürekli olarak klişe silindirlerine sürülür).

• Ofset rotatifi, tiftruk (helyo) rotatifi. Aslında bütün ofset ve helyo baskı makinelerinde silindir biçiminde klişe kullanılır ve hepsi dönel hareketlidir; fakat, yalnız bobin kâğıt üzerine baskı yapanlara «rotatif» adı verilir; öbürlerine sadece «ofset» veya «helyo» denir. Tiftruk rotatiflerinin baskı üniteleri daima bir sıra halinde arka arkaya yerleştirilmiştir; ofset rotatiflerinde ise, elemanların yerleştirilişi düz bir sıra veya daire şeklinde olabilir. Tiftruk rotatiflerinin çoğunda forma boyutları değişebilir.

• Küçük rotatifler. Bu Makineler hem baskı yapar, hem de biçim verici olarak kullanılır (pul basımı, ambalaj sanayii), ilk örneği 1887 yılında Chambon tarafından yapılan bu makineler, o günden beri gittikçe daha çok aranan bir makine haline gelmiştir. Bu rotatiflerin birçok baskı ünitesi vardır; bobin kâğıt, plastik ve maden üzerine, çeşitli usullerle baskı yapabilir. İş sahaları matbaacılığın dışına kadar taşan küçük rotatiflerden bazıları sadece biçim verme ve imâlat işlerinde kullanılır. Gazete rotatiflerindeki klasik kırma katlama makinesinden başka, rotatiflerin çıkışında, kâğıdı şerit veya yaprak halinde kesen, sabit veya değişken formalı çeşitli modellerde kırma katlama makineleri, kesiciler veya bobin sancılar vardır. Saniyede metrelerce kâğıda baskı yapacak kadar hızlı çalışan modern bir rotatifte renkleri tam yerine oturtmak büyük bir problem haline gelmiş ve bu güçlük ancak elektronik cihazlarla çözülebilmiştir. Foto-seller, önlerinden bir işaret geçtiği zaman empülsiyonlar yollar; bu empülsiyonlann en küçük bir gecikmesi, anında ve otomatik düzeltmelerin yapılmasını sağlar. (L) ROTATİF sıf. (fr. rotatif, ive, dönen). Mekan. Dönerek çalışan: Rotatif makine. Bk. DÖNER. (L)

Yorum yazın