Pompa Nedir – Pompa Nasıl Çalışır

Pompa Nedir – Pompa Nasıl Çalışır

Pompa Nedir - Pompa Nasıl ÇalışırSıvı ve gaz halindeki akıcı maddeleri bulundukları kaptan veya toprak altodaki doğal yataklarından çıkartmaya ya da bunları bir kanalizasyon içinde hareket ettirmeye yarayan makine.

Pompaların üretim yöntemleri ve kullanımları o kadar çeşitlidir ki bunlar arasında birçok sınıflandırma yapılabilir. Pompalar hangi akıcı madde için kullanıldıkları dikkate alınarak sınıflandırılabildikleri gibi (sıvı pompaları, gaz pompaları), işleyiş biçimleri açısından da sınıflandırılabilirler (volümetrik [hacimsel] pompalar, türbo-pompalar). Biz burada pompaları bu son sınıflandırmaya göre inceleyeceğiz. Vakum pompalarınıysa vakum maddesinde ele alacağız (Bkz. VAKUM).

 

 

TARİHÇE

Sıvıların emilerek yukarıya çıkartılması Eskiçağ’dan beri biliniyor ve bu yöntem, pompalarla su çekmek için kullanmıyordu. 1638’de su şebekelerinin bakımıyla ilgilenen bir görevlinin suyun yaklaşık 10 m’den fazla yükseğe çıkamadığını belirtmesi, Galilei’nin ilgisini çekti.

Torricelli atmosfer basıncının rolünü keşfetti; bu olguyu kısa bir süre sonra Pascal doğruladı (1648). Uzun bir süre yalnızca pistonlu ve kovalı pompalar kullanıldı; en büyük yenilik XVIH. yy’da bulunan ve kalıpta şekil verilmiş deriden yapılan conta oldu.

XIX. yy’ın ikinci yarısında, mekanik bilimlerde gerçekleştirilen gelişmelerle birlikte, rotatif pompaların ortaya çıktığı görüldü ve bu pompaların kullanımı daha sonra yaygınlaştı.

VOLÜMETRİK (HACİMSEL) POMPALAR
Bu tür pompalarda akıcı maddenin hareketi, çeşitli mekanik düzeneklerle çalışan bir ya da birkaç bölmenin hareket ettirilmesiyle sağlanır. Bahçe pompası buna bir örnek oluşturur (Çiz. 1). Bu pompada silindir biçiminde sabit bir gövdenin (G) içinde, bir piston (P) yukarıya ve aşağıya doğru hareket eder. Bu mekanizmada 2 supap öngörülmüştür (S ı ve S 2): Biri gövdenin tabanında, öbürüyse piston üstünde bulunur. Bu supapların eklemleri, yukarıya doğru açılacak biçimde yapılmıştır. Suyla dolu bir pompayı varsayacak olursak, pistonun yukarıya doğru hareket etmesi (Çiz. İA) pistonun üstündeki suyun dışarıya akmasına ve pistonun altında bir vakum (hava boşluğu) oluşmasma yol açar. Atmosfer basıncının yeraltındaki su yüzeyine etki yapmasıyla, su yukarı çıkarak, yaratılan hava boşluğunu doldurur (S- supapı, basınçtan ötürü açılır). S 5 supapı, üstünde bulunan sıvının ağırlığı nedeniyle kapalıdır. Piston yukarıya çıktıktan sonra, aşağıya doğru inmeye başlar (Çiz. İB); S, kapanır ve S2 açüır. Pistonun altında bulunan sıvı, S2 supapını geçerek yukarıya çıkar ve bu akım, sıvı pompa içindeki en alt düzeyine ulaşıncaya kadar sürer. Daha sonra pompa yeniden çalıştırılabilir. Başka tür pompalarda, bölmelerin hareketi aralıklı değil, süreklidir. Paletli pompalar buna bir örnek olarak gösterilebilir (Çiz. 2). 4 palet, bir disk (R) üstünde oyulmuş yivlerde kayarlar. Yaylar paletlerin dış kesiminin, hareketleri sırasında, pompa gövdesiyle (C) temas etmesini sağlar. R diskinin dönme ekseni, pompa gövdesinin ekseninden farklıdır. Paletlerin hareketi paletin bir tarafında artan bir hacim (çizimin solunda), öte tarafındaysa azalan bir hacim (çizimin sağında) yaratır. Bu nedenle sol tarafa verilen sıvı, paletler tarafından aşamalı olarak itilir ve sağ taraftan boşaltılır. Gövdeye sürtünmeden dolayı palet uçlarında oluşan aşınmayı ortadan kaldıran başka bir düzense Çiz. 3’te gösterilmiştir. Ekseni değişik olan bir iç silindir, silindirik bir gövdenin içinde döner ve sırasıyla çizimin altında gösterilen konumlara gelir. I ve II numaralı hacimler sırayla artar ve azalır. Aynı sonuç Çiz. 4’te gösterilen 2 dişli çarkta da elde edilebilir.

TÜRBOPOMPALAR

Bu tür bir pompa en basit biçimiyle bir gövde ya da stator (S) ve bir çark ya da rotordan (R) oluşur (Çiz. 5). Dış yataklar tarafından tutulan bir mile

(A) bağlanmış olan çark genellikle hareket alanının arkasında bulunan kanatçıklar (a) taşıyan bir disk (D) ve hareketli kanalları kaplayan bir parçadan (f) oluşur. Zemine oturtulan gövdede bir emme (aspirasyon) parçası

(B), kanatlı veya kanatsız bir dağıtıcı (D) ve bir basınç kovanıyla son bulan bir kıvrım (V) vardır. Bazı pompaların çarkı iki bakışımlı girişlidir ve bu girişler çarkı çevreleyen bir emme kapağıyla beslenirler. Yüksek kapasiteli bazı pompalarda, iki girişli birçok çarkın bazen aynı mile bağlandığı da görülür. Bu çarklar paralel bağlantıda ve aynı basınç altoda çalışır. Buna karşılık, verilecek basınç yüksekse, pompanın, birbirinin hareket alanına giren birçok çarkı vardır. Pompa genelde yatay eksenlidir. Bununla birlikte, bazı durumlarda ve fazla yer tutmayı önlemek için dikey eksenli pompalar da kullanılır (bu durumda motor pompanın üstüne yerleştirilir).

BİR POMPANIN ÇALIŞMASI

Sıvıların hareket ettirilmesinde kulla-nüan pompaların hazırlanmasında ve kullanımında en önemli kavramlardan biri emme gücüdür. Aslında, yerleştirme koşulları yüzünden, çeşitli durumlarda, pompanın hareket ettirilecek sıvının düzeyinden daha yükseğe konması zorunlu olur (bu durumda pompa emme görevi yapar). Bazı durumlardaysa, bu yerleştirme biçimi zorunlu olmamasına karşın, yerleştirme işlemini önemli ölçüde kolaylaştırır ve yerleştirme giderlerini oldukça azaltır. Aynı biçimde pompanın, kolayca ve ek masraf gerektirmeden, hareket ettirilecek sıvının düzeyinden daha aşağıya konabildiği durumlar da vardır. Pompanın çıkışında sıvı düzeyinde ve basıncmda, basınç kovanından başlayarak görülen farklılıklar yalnızca mekanik sorunlara yol açar (özellikle pompanın sabit bölümünün yeterli bir dayanıklılığı bulunmalıdır). Bir pompa emme görevi yaptığı zaman, girişten önceki kanalizasyon şebekesinde bulunan basınç azalır ve atmosfer basmanın altına düşer. Atmosfer basıncının etkisi altında bulunan ve pompa edilecek olan sıvı böylece kanalizasyona çıkar.

Kuramsal olarak, su yaklaşık 10 m yükselir (atmosfer basıncı 10,33 m yüksekliğindeki bir su sütununun yaptığı basınca eşittir). Gerçekte, yaratılan basman sınırlı kalmasına yol açan öbür etkenlerin (suyun hızlandırılması, borularda oluşan yük kayıpları, sıvı buharının yarattığı gerilme) de dikkate alınması gerekir.

KULLANIMI

Rotatif makineler günümüzde giderek daha çok kullanılmaktadır. Bu makinelere merkezi ısıtma tesislerinde ve klimatizasyon tesislerinde raslanır.
Dikey eksenli bazı pompalar, pompa edilecek sıvının içine yerleştirilir; us-kurlu pompalar genellikle bu biçimde kullanılır. Pompanın mili motorun miline bazen çok uzun olabilen bir iletme koluyla birleştirilir. Sondaj ve delme pompalarında iletme kolu 60-80 m uzunluğunda olabilir. İletme kolunu ortadan kaldırmak için, bazı dikey eksenli pompaları çalıştıran motorlar da sıvının içinde çalışabilecek biçimde özel olarak yapılmaktadır; bu motorlar genellikle pompanın altına yerleştirilir. Bu arada sudan başka sıvılar için de özel pompalar üretilmektedir: Çok sıcak su, organik sıvılar, kimyasal ürünler ya da yüklü sıvılar için geliştirilen pompalar.

Yorum yazın