Kumaş Yapımı – Kumaş Nasıl Yapılır

Kumaş Yapımı – Kumaş Nasıl Yapılır

Kumaş, çuval, kilim gibi hemen hemen bütün dokumalar, ipliklerin (bükülmüş lifler) ilmeklenmesi yada ağ gibi örülmesiyle yapılır. İplikler doğal kaynaklı (örneğin yün yada pamuk) yada naylon ve Terylen gibi sentetik olabilir. Ayrıca, terylen-pamuk karışımı gömlek ve bluzlarda sıkça görüldüğü gibi doğal ve yapay iplikler birlikte de dokunabilir.

Liflerden Kumaşa

Kumaş Yapımı - Kumaş Nasıl Yapılırİplik birçok kısa lifin eğirme denilen bir işlemle birarada bükülmesiyle oluşur (1,2). Dokuma işlemi sırasında, Dokuma tezgahı adı verilen bir araçta iki yada daha fazla iplik birarada dokunduğunda belli uzunlukta bir kumaş ortaya çıkar (3). Tek ve kesintisiz bir iplik kumaş haline getirildiğinde bu işleme örgü denir. Sanayide örme işlemi de makinalarda yapılır (4,5).

Dantel yapmak için iplikler birbirine geçirilir ve bükülür. Keçe yapımı ise farklıdır, çünkü bunda örme yada dokuma işlemleri uygulanmaz. Keçe yapmak için sıcak nemli yün başka cins iplikle dövülür. «Kesme kadife»ye yumuşaklığı veren, uçları kesilmiş iplik ucu tutamlarıdır (7). Öte yandan «bukle kadife», dokuma kumaş olmasına karşın, kesilmez. Yumuşaklığını yün, pamuk ve sentetik liflerin uzun bırakılmış ilmeklerinden alır. Liflerin hazırlanması bir dizi işlemi içerir. Pamuk elde etmek için şu işlemler uygulanır: çırçır makinasında lifleri çekirdeklerden fırçalayarak ayırmak; lifleri döverek açmak; merdane veya perdah silindirinden geçirerek yassıltmak ve döverek tüylü bir kitle haline getirmek. Bu işlemlerin tümü artık makinalarla yapılmaktadır.

Pamuk lifleri daha sonra bir tarama makinasıyla düzeltilir ve aynı makinada gevşek bir ip haline getirilir. Yüksek kaliteli iplik yapımında sadece uzun lifler kullanılır. Bunun için bir dizi iğne ile tutturulmuş lifler bir makinada birleştirilir. Bu lif yumakları daha sonra bir dizi lâstik merdaneden çekilir. Her merdane çifti bir öncekinden daha hızla döndüğü için lifler uzar ve yarı bükülmüş iplik meydana gelir. Ardından bu ipliği eğirme işlemine geçilir. Yünün kir ve yağdan arındırılması için deterjanla yıkanması gerekir. İnce kamgam iplik elde etmek için yal,nızca bir tarama işlemiyle ayrılan daha uzun lifler kullanılır. Emdirme, keten liflerinin yumuşatılmak için suda çürütüldüğü işlemin adıdır. İpek ise ipek böceğinin kozasından çıkar ve kozanın liflerini birarada tutan yapışkan maddenin temizlenmesi için sabun ve deterjanla özel bir işlemden geçirilmesi gerekir.

Eğirme ve Dokuma

Eğirme ve dokumanın çok eski uğraşılar olmasına karşın tekstil sanayii ancak XVIII. ve XIX. yüzyıllarda gelişmiştir. Dokuma sanayiinin gelişmesinde bazı İngiliz mucitleri önemli rol oynamıştır. Bunlar arasında Richard Arkwright (1732-92) sayılabilir. Arkwight’in 1768’de bulduğu eğirme tezgahı ile ilk kez çözgü olarak kullanılabilecek sağlamlıkta bir pamuk ipliği yada makina ile işleyen dokume tezgahları için uzun iplik eğirmek mümkün oldu. İki yıl sonra 1770’de James Hargreaves (ölümü 1778), birçok ipliği birden eğirebilen çıkrık makinasının patentini aldı. Öteki buluşlar arasında Samuel Crompton’un (1753-1827) iplik bükme makinası ve Edmund Cartw-right’ın (1743-1823) motorlu dokuma tezgahı da bulunmaktadır.

Eğirme işleminde, yarı bükülmüş iplikler, üzerlerinde bobinlerin döndüğü iğlere verilir. Bu araçlar Samuel Crompton’un bulduğu iplik bükme makinası olarak adlandırılan hareketli bir tezgaha monte edilmiştir. Tezgah ilk olarak dışarı doğru hareket eder ve teller yoluyla bobinlere düzgün bir biçimde sarılır. Kamgarn ve pamuk, günümüzde, 1828 yılında Amerika Birleşik Devletlerinde John Thorpe tarafından bulunan iplik makinasıhda sarılmaktadır (2).

Keten ipliği ise kelebekli iplik makinasında sarılır. Bu makinanın ters U biçimindeki kelebeği iğe monte edilmiştir. Her iplik bu kelebeğin içinden geçerek bobine sarılır. Kelebek bobinin çevresinde dönerek ipliği büker. Dokumacılıkta iki iplik kullanılır: çözgü ve atkı. Çözgü tezgaha uzunlamasına gerilen ipliğe verilen addır. Çözgüler tezgaha sıkıca gerilir ve sırayla iki yana açılır. Atkılar (yani enlemesine iplikler) ise, bağlı oldukları bir mekik aracılığıyla enlemesine geçirilir. Ardından çözgü aralığı kapanır ve atkı ipliği dokuma tarağıyla bir önceki atkının arkasına itilir. Atkı iplikleri çözgü arasından çok hızlı bir mekik tarafından atıldığından fabrika tezgahlarında dokuma çabuk olur. Kumaş kenarları, ya ipliği iki kat kalınlaştırarak yada daha sağlam atkı ipliği kullanarak kuvvetlendirilir. Bu yan, kumaş kenarı olarak bilinir.

Kumaş Üzerinde Yapılan Son İşlemler

Kumaş üzerinde yapılan son işlemler arasında ağartma, boyama, ve baskı sayılabilir. Hidrojen peroksitli hipoklorit gibi beyazlatıcılar boyadan önce kumaşı ağartmak için kullanılır. Kumaş üzerine yapılan baskı, kağıt baskısına benzer: düz yada silindir biçimindeki baskı kalıplan yada serigrafi baskı yöntemleri kullanılabilir.

Kumaşın, özellikle pamuğun parlaklığını artırmak için çeşitli yöntemler vardır. Bunlar arasında kumaşın havını alma ve sodyum hidroksitle merserize yapma sayılabilir. Yün kumaşların çekmemesi için liflerin kimyasal işlemden geçirilmesi gerekir. Bir başka son işlem de kumaşı buruşmaya karsı dayanıklı hale getirmektir. Ancak sentetik kumaşların çoğunun zaten buruşmaz olduğunu da belirtmek gerekir. Ateşe, suya ve güveye karşı dayanıklı hale getirme işlemleri de yaygın olarak uygulanan son işlemlerdir.

Yorum yazın