Kağıdın İcadı ve Tarihçesi

Kağıdın İcadı ve Tarihçesi Hakkında Bilgiler

Eski bir kağıt

Uygarlaşma sürecine girmiş insanlığın ilk dönemlerini “Taş Devri” ya da “Tunç Devri” olarak adlandırırız. Bunun nedeni ilkel toplumların kullandığı ilk araç ve gereçlerin önceleri taştan, daha sonraları da tunçtan yapılmış olmasıdır.
Bizden çok sonra yaşayacak tarihçiler, çağımızı “Kâğıt Devri” olarak adlandırırlarsa yanılmış olmazlar. Okuduğumuz her şey kâğıda basılıyor. Kâğıt üzerine yazıyor, satın aldığımız şeyleri, hatta yiyeceklerimizi bile kâğıda sarıyor, üstelik alışveriş yapmak için de kâğıt para kullanıyoruz.
Dünyanın birçok bölgeleri kâğıt yapılan ağaçlar yetiştirmeye ayrılıyor. Milyonlarca insan, kâğıt endüstrisinde çalışıyor. O halde kâğıdın ne olduğunu ve nasıl yapıldığını inceleyelim.


KÂĞIDIN TARİHİ

Kâğıt bulunmadan önce insanlar türlü maddeler üzerine yazı yazarlardı. Sözcükler, oyma ya da kazıma yöntemleriyle taş, tahta, maden, fildişi, balmumu, hayvan derisi ya da ağaç kabuğu üzerine geçirilirdi.
İngilizcede kitap anlamına gelen “book” sözcüğü, Anglosaksonlar için “gürgen” ağacı demek olan “boc” sözcüğünden türemiştir. Anglosaksonlar için ağacın kabuğu, kâğıt işlevini görmekteydi. Yine İngilizcede kâğıt demek olan ve birçok dilde benzerleri kullanılan “paper” ise “papirüs” sözcüğünden gelmedir. Papirüs, eski Mısır dilinde, Nii nehrinin çamurlu kıyılarında yetişen bir kamış türüne verilen addı. Eski Mısırlılar bu bitkiden, üzerine yazı yazmanın yanı sıra besin olarak, ısınmak için yakıt olarak, sal ve kayık ya da çarık yapmak için yararlanırlardı. Papirüs,Eski Yunanlılar ve Romalılar tarafından da üzerine yazı yazma amacıyla kullanılmıştı.
Roma İmparatorluğunun son döneminde papirüs giderek daha az kullanıldı. Papirüs yerine dana, koyun ya da keçi derilerinin tersinden elde edilen parşömen ya da tirşe yeğlendi. Parşömen, yapımı bakımından genellikle pahalı ama, çok dayanıklı oluyordu. Ortaçağda kullanılan parşömenlerden, günümüze kadar sağlam kalanları bulunmaktadır.
Türkçemizdeki kâğıt sözcüğü ise, Farsça “kağaz” sözcüğünden gelmiştir. Kağaz sözcüğünün, uzun kullanımdan sonra kâğıt’a dönüştüğü anlaşılmaktadır.


KÂĞIDI BULAN ÇİNLİLERDİR

Bildiğimiz türde kâğıt, yaklaşık 2200 yıl önce Çinli bir soylu kişi tarafından bulunmuş, kısa sürede Çin’de yaygın olarak yapımına başlanmıştır. Bu ülkede ilk kâğıtlar dut ağacı kabuğu ile kumaş ipliklerinden yapılmıştır. Bu iki maddenin suyla karıştırılmasıyla oluşturulan hamuı güneşte kurumaya bırakılır, birkaç saat içinde de kaba bir kâğıt türüne dönüşürdü.
Kâğıt yapımının gizi 900 yıldan daha uzun bir süre Çinlilerce saklandı. Ama, 7. yüzyılda Japon- lar bu gizi elde ettiler. O dönemde Japon İmparatoru olan Shototu bir milyon dua kitabı basılmasını emretti. Daha sonra, 8. yüzyılda Çinliler Se- rnerkant’a savaş açtılar. Semerkant bir Arap kentiydi. Araplar, Çinlileri yendiler ve pek çok Çinliyi tutsak aldılar. Tutsaklar arasında kâğıt yapımını bilenler vardı. Onlar, bu işin yöntemini Araplara öğretti.
O dönemde Semerkant kenti keten ve kenevir tarlalarıyla çevriliydi. Bu iki bitki de kâğıt yapımı için çok uygundur. Kentte ayrıca bol tatlı su kaynağı bulunuyordu. Geniş çapta kâğıt yapımına başlandı. Bu dönemde kâğıt üzerine yazılmış
birçok Arapça belge günümüze değin kalmıştır. Bu belgeler Arap dünyasında kâğıdın ne denli yaygınlaştığını kanıtlamaktadır.
Araplar, kâğıt yapımını AvrupalIlara öğrettiler. Kısa sıiire içinde Avrupa’da endüstrileşen kâğıt yapımımda, keten ve kenevirin yanı sıra pamuklu paçavralar da kullanılmaya başlandı.
13. Yüzyılda İtalya’da, hemen sonra Almanya, Fransa ve Hollanda’da kâğıt fabrikaları kuruldu. İngiltere’de ise 14. Yüzyıl başlarında kâğıt kullanımı başladı. Ama, İngiltere’de ilk kâğıt fabrikası ancak 15. yüzyıl sonlarında kuruldu.
Çinliler, ta başından beri kâğıt yapımında hem ağaç hamuru hem de dokuma ipliği kullanmışlardır. Ancak, AvrupalI kâğıt yapımcıları bilinmeyen bir nedenle, aslı ağaç olmayan ipliksi maddeler kullandılar. Avrupa’da ağaçtan yapılma hamurun kâğıt yapımında kullanımı, 18. yüzyılda bir Fransız doğa bilimcisi tarafından yeniden bulunmuştur.

Yorum yazın