Jet Motoru Çalışma Prensibi

Jet Motoru Çalışma Prensibi

Uçak jet motorları genel olarak uzun, içi boş borular biçimindedir ve esas olarak dört ana parçadan oluşur. Bunlar kompresör,yakıcı,türbin, jet nozulu ya da egzozdur.

 

Jet Motoru Nasıl Çalışır

Kompresör yüksek hızla çalışan bir fan ya da pompadır ve motorun önünden giren havanın basıncını yükseltir.
Sıkıştırılmış hava yakıcı kısma gider ve burada yakıt püskürtme memeleri yakıtı püskürtürler. Yakıt hava karışımı yakıcı kısımda bulunan ateşleme bujilerinde oluşan elektrik kıvılcımı ile ateşlenir. Bujilerle yakıt hava karışımı bir kez ateşlendikten sonra yanma kendi kendine sürer ve motor duruncaya kadar devam eder. Yanan gazlar genleşmeye (hacimleri artmaya) başlar. Gazlar motorun ön kısmından dışarıya çıkmaz; çünkü, motor bu gazların önden çıkamayacağı şekilde yapılmıştır. Bundan başka hava motorunun ön kısmından içeriye girmektedir. Sonuç olarak, gazlar geriye doğru kaçarlar. Bunu yaparken, türbin rotoru (döner kısım) üzerinde kanatçıklar arasından geçerler. Türbin bir mille motorun önündeki hava kompresörüne bağlıdır. Türbin tekerleği döner ve mili de kompresörü çevirir.
Gazlar türbinden çıktıktan sonra, arkadaki jet borusundan (egzoz borusu) yüksek hızla geçerek dışarıya çıkarlar. Gazlar büyük bir güçle geriye doğru bir itiş yaparlar. Karşıt etki (tepki) yasasına göre, aynı güçteki büyük bir kuvvet karşıt yönde bir itme oluşturur. Bu güç, uçağı İleriye doğru iter.
Motorun yarattığı tepki-karşıt etki’gücünün büyüklüğü, jet borusundan dışarıya doğru çıkan gazların hız ve ağırlığına bağlıdır. Uçak, yakıcı kısım -yanma odası- içine az ya da çok yakıt püskürterek, daha hızlı ya da daha yavaş hareket ettirilebilir.
Bu çeşit jet motoru türbo – jet olarak bilinir ve bu motor süpersonik (ses hızından daha hızlı) askeri uçakların yanında, en hızlı ve çok yükseklerde uçabilecek nitelikte uçaklarda kullanılan motordur. Ancak, başka türden jet motorları da vardır.

TÜRBO – PROP, TÜRBO- FAN VE RAMJETLER
Türbo – prop motorlar türbo – jet motorlara benzer; ama, türbin ön kısımdaki bir pervaneyi döndüren bir mili de çalıştırır. Türbo – prop motorlar av uçakları kadar hızlı uçmalarına gereksinme olmayan bazı havayolları ya da diğer uçaklarda kullanılır. Türbo – prop motorların bazılarının,biri kompresör diğeri pervane için olmak üzere iki türbini vardır.
Türbo – fan motorlarda motorun ön kısmındaki bir fanı (vantilatör) çalıştıran bir ikinci türbin daha vardır. Bu fan, motor içine daha fazla havayı doldurmaya yardım eder. Motorun bir son yakıcısı da bulunur. Bu da, motorun arka kısmındaki bir dizi yakıt püskürtücüleri ile ateşleme bujilerinden oluşur. Son yakıcı egzoz gazları içine yakıt ile hava püskürtür ve karışımı yakar. Bu işlem gazları daha da genleştirir ve daha çok tepki gücü oluşturur. Söz konusu ikinci yanma için hava, motorun ön kısmından bir kısa devre kanalıyla alınır ve bundan dolayı da türbo – fana kısa devreli motor denir. Bazı türbo – fan motorlarının fanları önde değil, arkadadır.
Ramjetler, en basit tip jet motoru olup belirli çok yüksek hızlı füzelere güç sağlamada kullanılır. Ramjet her iki ucu açık bir borudan az farklıdır. Bir yakıcısı ve jet borusu (egzoz) vardır, ama kompresörü yoktur. Motor hareket ederken hava büyük bir hızla içeriye dolar ve bu işlem havayı sıkıştırmaya yeterlidir. Bundan dolayı da kompresöre gerek yoktur; bu da kompresörü çalıştırmak için türbine gerek olmadığını gösterir.
Motorun çalışabilmesi için havanın ramjet içine çok yüksek bir hzla girmesi zorunludur. Bu nedenle ramjetin, yeterli hıza ulaşıncaya değin başka bir motor tarafından hareket ettirilmesi gerekmektedir.
Jet motorlarının tümü,çalışmaları için havavadan oksijen gazı almak zorunluluğundadır. Ama diğer bir tür jet motoru olan roket, kendi oksijenini kendisi taşır. Bu durum, roketin, içinde hiç oksijen bulunmayan dünya atmosferi dışında da uçabilmesini sağlar. Bu nedenle roketler uzay gemileri için gerekli gücü sağlarlar.

JET VE PİSTONLU MOTORLAR
Jet motorunun pistonlu motora göre birkaç üstünlüğü vardır. Daha hafif ve daha güçlüdür. Yüksek hızlarda ve çok daha yükseklerde, daha iyi ve daha ucuz yakıtla çalışırlar. Daha az sayıda hareketli parçaları vardır ve sonuç olarak çok daha az revizyonu (programlı bakım ve onarım) gerektirir. Gereksinme duyulan tek motor komutası yakıcıya yakıt gönderen gaz koludur.
Ote yandan, pistonlu motor 400 mil (640 km.) hızın altında ve alçaktan uçuşlarda jet motorundan daha iyi çalışır. Pistonlu motor, jet motorundan daha verimlidir; yani, aynı hacimdeki yakıttan daha çok iş yapma gücü elde eder.
Motor proje mühendisleri jet motorundan kolayca yüksek hızlar elde ederler. En büyük sorun bu motorların yapılabileceği dayanıklı gerecin bulunabilmesi olmuştur. Bu sorun özellikle türbin kanatçıklarını etkiler. Motor yüksek hızlarda çalıştığı zaman, kanatçıklar oluşan aşırı ısıya da- yanabilmelidir. Bugünkü hızlara dayanan güçlü alaşımlar bulunmuştur; ama, bilginler motorların daha hızlı çalıştırılabileceği daha dayanıklı gereçleri sürekli araştırmaktadır.

Yorum yazın