Haddeleme Nedir Nasıl Yapılır

Haddeleme Nedir Nasıl Yapılır

Haddeleme İşlemi

HADDELEME Bir madeni ters yönlerde dönen ve aralarındaki açıklık isteğe göre ayarlanabilen paralel eksenli iki silindir arsından geçirerek inceltme işlemi, (HADDEDEN GEÇİRME veya HADDEDEN ÇEKME de denir).

Ciltlenecek kitapları yassıltmak için, çekiçle dövmek yerine, iki çinko arasına koyup bir hadde tezgâhının silindirleri arasından geçirme işlemi.

Haddeleme, dövmenin aksine sürekli bir işlemdir. Silindirlerin arasına sıkıştırılan parça, işlem sırasında bir uçtan bir uca hadde tezgâhından geçmedikçe silindirlerden kurtulamaz. Parçalar, sürtünmenin etkisiyle silindirler tarafından sürüklenir. Parçanın bir pasoda aşırı derecede inceltilmesi istendiği zaman çubuk halindeki maden silindirler arasına giremediği için işlem yapılamaz. Bu yüzden, kesitini azaltmak için, parçanın birkaç pasoda haddeden geçirilmesi gerekir. Bu pasolar, aynı hadde çerçevesi içinde veya yan yana konmuş birkaç çerçeve içinde yapılabilir. Bazı modern hadde fabrikalarında pasolar, arka arkaya dizilmiş çerçeve gövdelerde el değmeden yapılır. Bu durumda, pasolar birbirini izlediği için (parça aynı anda birçok çerçeve gövdeden geçer) sürekli haddeleme söz konusudur. Haddelemeyle şekil değiştirilebilmesi için bir malzemenin esnek olması gerekir. Ayrıca malzemenin, şekil değiştirmeğe karşı mümkün olduğu kadar az direnç göstermesi şarttır; bu yüzden haddeleme işlemi genellikle sıcakta yapılır. Şekil değişikliğine karşı gösterdiği direnç yüksek sıcaklıkta Önemli derecede azaldığı ve esnekliği arttığı için, çelik 950°C ile 1 150°C arasında haddelenir. Yüksek sıcaklıklarda haddelenmiş parçaların, merkezdeki ve kenarlardaki genleşme oranı eşit olmadığı için, özellikle yassı parçalar, kalınlık ve yüzey durumu bakımından kusursuz değildir. Parça, sıcakta haddelenemeyecek kadar ince (2 mm’den az kalınlık) olduğu veya sıcakta haddelemeyle elde edilemeyen bir yüzey kalitesi arzu edildiği zaman, çelik soğukta haddelenir. Bu durumda işlem sertliği, her paso’da meydana gelen kesit değişimlerini önemli derecede azaltır. Bazı hallerde de ara tavlama işlemlerine başvurmak gerekir. Demirden başka madenlerin çoğu için de aynı durum söz konusudur, bununla beraber bazı alaşımlar soğukta daha büyük bir esneklik gösterir. Bu malzemeler, kalınlıkları fazla da olsa daima soğukta haddelenir. Yüzeyleri taşlanmış silindirlerle çalışıldığı zaman, yüksek kaliteli ve mükemmel görünüşlü malzemeler elde edilir. Saç veya bant gibi yassı parçaların yapımında, yüzeyi kaygan fakat hafifçe bombe olan ve orta kısmında milimetrenin yüzde biri kadar” lifak bir ayar tertibatı bulunan silindirler kullanılır. Bu ayar tertibatı, madenin, plaka merkeziyle kenarları arasındaki akışını ve aynı zamanda, uzunluğuna oranla kesiti daha küçük olan hadde silindirlerinin esnekliğini tespit etmeğe yarar. Profil (putrel, ray v.b.) yapımında, istenilen kesit boyutunda yuvarlak olukları bulunan silindirler kullanılır. Bu olukların yan çeperleri, hadde çıkışındaki esneklikten ileri gelen hafif şişmeyi de hesaba katarak, hafifçe bombeli olmalıdır. Haddeleme işlemine, bir döküm külçesinden veya kare ya da dik dörtgen kesitli bir blum’dan başlanır. Başlangıçtaki kesitten son kesite geçişi sağlayan ve birbirini takip eden oluk şekilleri, kalibre ediciyle ayarlanır. Kalibraj tekniği çok karmaşıktır: uzama, aynı doğrultuda kalma ve maden dokusunun yapısı gibi olaylar söz konusudur. Bunlar özellikle atelye ve laboratuvar deneylerine dayanır.
Haddeleme işlemiyle çubuk ve yassı parçalardan başka, özel hadde tezgâhları kullanarak dikişsiz borular, bandajlar, vagon tekerlekleri v.b. yapılır. Sıcak haddeleme işleminden sonra, haddelenmiş parçalar geniş ızgaralar üzerinde soğutulur ve uzunlamasına kesme, doğrultma, kontrol, paketleme gibi son işlemler uygulanır. Soğukta haddelenen ürünler, genellikle soğukta şekil değiştirmeden ileri gelen işlem sertliğini ortadan kaldırmak için tavlanır ve son işlemlere geçilir, (L)


HADDELEMEK
geçi. f. {hadde*den haddelemek). Metalürji. Madenî bir parçaya, buyandan iç yanışını derinlemesine değiştirmek, öte yandan, kullanılmağa hazır şekline mümkün olduğu kadar yakın boyutlara getirmek için, uzatarak şeklini değiştirmek amacıyle bir biçim değişikliği uygulamak: Küçük boyutlu bazı yassı madenî parçalarda uygun bir doku elde etmek için, parça önce boyuna, sonra da enine haddelenir

HADDELENMİŞ sıf. {hadde*den haddelenmiş). Metalürji. Haddeden geçirilmiş.
— ANSİKL. Metalürji. Haddelenmiş ürünler, iki büyük bölümde toplanır: yarı işlenmiş ve tam işlenmiş ürünler. Yarı işlenmiş ürünler, maden külçesinin kabası alınarak elde edilen, dövme veya haddeleme yoluyle yeniden işlenecek olan ara ürünlerdir. Yarı işlenmiş ürünler arasında şunlar sayılabilir: kare veya kareye yakın büyük kesitli (2Q0 X 250 mm) blum*lar; daha küçük kare ke
sitli yuvarlak köşeli (100 X 100 mm veya 50 X 50 mm) kütük*ler ve yassı kesitli, çok ağır, büyük saçların veya şeritlerin yapımında kullanılan piatinalâv (1500 X 200 mm).
Tam işlenmiş ürünler arasında özellikle şunlar sayılabilir: çubuklar (yuvarlak, kare, altıgen, dik dörtgen v.b. kesitli); profiller (köşebentler, U demirleri, putreller v.b.); raylar, kalın saçlar (5 mm’den daha kalın); orta kalınlıkta saçlar; ince saçlar (3 mm’den az kalınlıkta); 15 mm ile 500 mm genişliğinde ince şeritler; 5 veya 6 mm çapında yuvarlak kesitli haddelenmiş teller,

Yorum yazın