Hadde Nedir Nasıl Yapılır

Hadde Nedir Nasıl Yapılır

HADDE i. (ar. hadde ve hadde). Sıcak madenden tel çeken, üzerinde değişik çapta numaralı delikleri bulunan, aşınmağa dayanıklı çelik âlet. Hadde fabrikası, som demire çubuk, levha v.b. şekiller veren yapım yeri. || Esk. Hadde-i tetkik, dikkatle inceleme.

Haddeden çekmek, birinin halini dikkatle incelemek. || Haddeden geçirmek, inceden iceye araştırmak. || Haddeden geçmiş, çekilmiş, süzülmüş: Haddeden geçmiş nezaket yâl ü bâl olmuş sana / Mey süzülmüş şişeden ruhsâr-ı âl olmuş sana (Nedim).

Sondaların çapını ölçmeğe yarayan delikli levha.

Hadde tezgâhı, dişliler yardımıyle birbirine zıt yönde dönen ve aralarından ciltlenecek kitabın yaprakları veya formaları geçirilen, aralarındaki açıklık ayarlanabilir iki silindirden yapılmış alet.

Kalın derilerin haddelenmesinde kullanılan ve deri üzerine sürtüklüğü zaman işlem için gerekli ısıyı sağlayan tahta, kemik veya fildişinden yapılmış âlet.

Hadde tezgâhı, kâğıt ve karton yüzeylerinin parlatılmasında kullanılan düz silindirli tezgâh.

Çapları gittikçe küçülen ve çevresinde elmas parçaları bulunan deliklerinden, tel halinde çekmek için külce altın veya gümüş geçirilen çelik parça. || Haddeden çekme, değerli bir madeni tel haddesinden geçirme işlem!. Bk. ANSÎKL.

Hadde tezgâhı, bir paçanın kesitini iki silindir arasından geçirerek küçülten tezgâh. (Bk. ANSÎKL.) || Haddeden çekme, bir madenî çubuk veya boruyu, haddeden geçirerek kesitini küçültme, dolay isiyle boyunu uzatma işlemi. (Bk. ANSÎKL.) || Tel haddesi.

Hadde putası, Osmanlılarda kullanılan iki çeşit oktan birine verilen ad. (Yelekleri kısa ve ensiz, dirhemde ise noksandı.)

Tel haline getirilecek değerli maden külçesi, tel hadde*sinin değişik çaptaki deliklerinden zorlanarak geçirilir. Külçe beş safhada inceltilir, tıraşlama, İkincisi de ön haddelemedir, işlem sonunda elde edilen, istenilen çaptaki tellere «haddelenmiş» denir.

Haddeleme sanatı dövme sanatından çok daha yenidir. Hadde tezgâhı üstüne en eski bilgiler, Leonardo da Yinci tarafından yapılmış olan krokilerdir, ilk hadde tezgâhları, kilise pencerelerinin vitraylarını birleştirmeğe yarayan kurşun profillerin haddelenmesinde kullanıldı. XVII. Yüzyılın ortalarına doğru bu tezgâhlar, akkor derecedeki demiri haddeleyebilecek kadar gelişti. Bir hadde tezgâhında, dökme demir veya çelikten yapılmış hadde silindirleri bulunur; yatay eksenli bu silindirlerin muyluları, düşey iki dikme tarafından taşman büyük yataklara oturur. Dökme çelikten yapılmış bu iki masif dikme, gergi çubuklarıyle birbirine bağlanır ve alt gövde üzerine tespit edilerek bir çerçeve meydana getirir. Bu çerçeve gövde için de, silindir muylularının kaymalı veya rulmanlı yataklarını taşıyan çelik «yatak mesnetleri» kayarak hareket eder. Hadde silindirleri arasındaki uzaklık, çerçevenin üst traversi içine gömülmüş bir somundan hareket alan basınç vidalarıyle ayarlanır. Bu vidalar, küçük tezgâhlarda elle, büyük tezgâhlarda ise mekanik olarak sıkıştırılır veya gevşetilir.

Silindirler muylunun uzantısı olan çok kanallı milin üzerindeki bir manşonla tahrik edilir. Hadde tezgâhının tahriki, bir elektrik motoru, bir redüktör ve hadde silindirlerinin aynı anda ve uygun yönde dönmelerini sağlayan bir dişli takımıyle yapılır. Hadde tezgâhları, silindirlerin çerçeve gövde içindeki yerleşme şekline göre sınıflandırılır. ikiz haddelerde, ters yönde dönebilen bir motorla hareket ettirilen yalnız iki silindir bulunur, böylece parça, aynı çerçeve gövde içinde arka arkaya birkaç kere haddeden geçirilebilir. Üçlü veya üçüz haddeler, üç silindirden meydana gelir: haddelenecek parça, üst silindir ile orta silindir, daha sonra orta silindir ile alt silindir arasından geçirilir, motorun dönme yönünü değiştirmek gerekmez. Dörtlü haddelerde veya dört silindirli haddelerde, haddelemeyi yapan iki ana silindirin bükülüp eğrilmesini önlemek için, ayrıca iki büyük destek silindir bulunur.
Hadde tezgâhları, yaptıkları işe göre de sınıflandırılır. Çok ağır külçeleri blum veya platina haline getiren blum veya slab hadde tezgâhları (iki silindirli bu tezgâhta, silindirlerden her biri 6 000 BG’de bir motorla tahrik edilir); 4 metre genişliğinde (bazen daha geniş) saçları haddeleyen dört silindirli ağır çerçeve gövdelerden meydana gelen saç hadde tezgâhları (silindirler, blum haddelerinde olduğu gibi, 6 000 BG’de iki motorla tahrik edilir), genellikle art arda dizilmiş birçok çerçeve gövdeden meydana gelen külçe haddeleri, büyük ikiz veya üçüz silindirli ray veya profil hadde tezgâhları 1 ile 2 m enindeki saçları en az 2 mm kalınlıkta haddeleyen, arka arkaya dizilmiş on tane ağır dörtlü haddeden meydana gelen sürekli sıcak bant haddeleri (çıkış hadde hızı 10 ile 15 m/saniyedir, büyük tesisler olan bu tezgâhlarda çerçeveleri tahrik eden motorların toplam gücü 50 000 ile 90 000 BG arasındadır), sürekli soğuk hadde tezgâhları, ince saçların yapımında (bilhassa karoseri saçları) kullanılacağı zaman üç çerçeve gövdeden, teneke bantların yapımında kullanılacağı zaman beş çerçeve gövdeden, meydana gelir; çıkış hadde hızı saatte 90 km kadardır, tel hadde tezgâhları birer sürekli hadde tezgâhlarıdır (çekilen telin [fil- maşin] haddeden çıkış hızı, en modern tezgâhlarda saniyede 30 m, yani saatte 100 km’- den fazladır), özel hadde tezgâhlarının ise içi boş parçaların haddelenmesinde kullanılan boru hadde tezgâhları, kaba baskı haddeleri, demirhane haddeleri, sinterlenecek madenî tozların sıkıştırılmasını sağlayan toz hadde tezgâhları, bilyalarm yırvarlatılmasında kullanılan transversal hadde tezgâhlan gibi çeşitleri vardır.

Tel haddeleri, belirli kesitte bir çubuk veya tel haline getirilecek bir maddeyi (maden, plastik v.b.) çekmeğe yarar, önceden haddelenerek kesiti küçültülmüş madde, tel haddesinin deliğinden zorlanarak geçirilir. Tel haddesi, istenilen profilin kesitinde bir deliği bulunan, çok dayanıklı madenden yapılmış bir levhadır. Deliğin giriş ve çıkış ağzı, giriş konisi ve çıkış konisi denilen birer koniyle sonuçlanır. Haddeleme, genellikle 10 ile 15 m boyundaki çubuklara uygulanır.
Çubuğun çapı iyice küçültülmek istendiği zaman, birçok tel haddesi arka arkaya yerleştirilir. Telin çok hassas bir çap ölçüsünde • haddelenmesi gerekiyorsa, tel haddesinin kalibreli deliği elmas veya tungsten karbür parçalarıyle donatılır.’ İşlem sırasında açığa çıkan ısı çok fazla olduğundan, âletlerin aşınıp bozulmaması için bol yağlama gerekir

Yorum yazın