Büyük Yapılar

Büyük yapılar

1975’e gelinceye kadar dünyanın er. büyük yapısı. ABD’nin Chicago kentindeki Sears Roebuck Tower’-di. Bu yapı 443 m yüksekliğinde ve 110 katlıdır. İçinde 16500 kisi barındırır. 103 asansörü ve la yürüyen merdiveni vardır. İnşaat mühendisleri. yüksekliği 3 km’ye kadar uzanan yapıların teknik açıdan yanılabilir olup ilerde uygulanabileceğini hesaplamışlardır.

Büyük Yapılar

Neden Büyük Yapılar?

Büyük yapıların ortaya—çıkarılmasında ana neden, dünyanın büyük kentlerindeki sınırlı (ve pahalı) arsalardan en iyi biçimde yararlanma isteğidir. Büyük bölümü bir adanın içine sıkışmış olan New York kenti, çevreye doğru genişle-yemediğinden yukarı doğru genişlemiştir. Büyük yapıların varlığını haklı çıkarmak için ortaya sürülecek ikinci bir neden de ticari amaçlarla kullanılan büyük yapıların, belki bin yada daha çok kişiye varan büyük şirketlerin personelini, verim oranını artıracağı açık olan bir biçimde, yani bir arada, yerleştirmeyi olanaklı kılmalarıdır.

Konut olarak yapılan büyük yapılar da (örneğin yüksek apartman blokları) mekandan en iyi biçimde yararlanır ve elektrik, ısıtma gibi döşemlerin kurulmasını kolaylaştırır. Ancak bu yapılar, aynı zamanda sosyal sorunlar yaratabilir. Sokak düzeyinden metrelerce yüksekte yaşamak, çevre halkından kopmaya yolaçar. Yüksek bir apartman bloku, hemen hemen bir köy bü-yüklüğündedir, ama köy yaşamının sağladığı yararları sağlamaz.

Büyüklüğü ne olursa olsun, bir yapı, insanların kötü hava koşullarından korumalı ve içindeki hava sıcaklığını denetleyecek bir yönteme sahip olmalıdır. Çeşitli kullanımlara özgü mekanlar ve hizmetler (yürüyen merdivenler, asansörler ve merdivenler gibi) sağlamalıdır. Yapılar, yüksekliklerine ve kullanılan malzemenin türüne göre değişen kendi ağırlıklarından başka, içlerindeki eşyaların ve insanların yükünü de taşıyabilmelidirler.

Yapı Malzemeleri

Büyükçe yapıların çoğu, çelik, betonarme ve öngerilmeli beton yapılardır. Ancak, ahşap konut birimi sistemi 10 kata kadar; birbirlerine destek olan, kutuya benzer biçimde yerleştirilmiş yassı plakalardan yapılmış kagir (tas yada tuğla) yapılar ise 18 kata kadar çıkabilir.

Taşıyıcı sütunları olmayan geniş. çatılar dışında alüminyum alaşımları, büyük yapılarda seyrek kullanılır. Yüksek çekme gücü olan kablolar, Münih’teki Olimpiyat çadırı, uçak hangarları yada spor salonları gibi açık ve geniş alanlar gerektiren yerlerde uygulanan iskelet görünümlü, alçak yapılarda kullanılır. Ahşabı ise, kolon ve kiriş yapılar gibi iskelet yapılarda ve bilinen makas sistemlerinde (çatı ve köprü destekleri) kullanma eğilimi vardır. Bundan dolayı da ahşap her ne kadar okullar, hangarlar, sergi salonları ve az yük taşıyan zeminler, yaya köprüleri ve çatıları gibi daha yüksek ve daha geniş yapılarda kullanılabilirse de. tek katlı yapılarda daha çok bulunur. Ek yerleri, birden çok çivi, zımba ve cıvata yada yapıştırıcılar gibi mekanik bağlantılarla yapılır. Ağacı biyolojik etkenlere karsı korumak ve yanmasını yavaşlatmak amacıyla yapılan işlemlerle birlikte, ahşap yapı projelerinin geliştirilmesi çabaları da son yıllarda önemli ölçüde hız kazanmıştır.

Kagir duvarlar çabuk kırılabilir; basınca karşı dirençli, ama çekmeye karşı güçsüzdürler. Bundan dolayı, kullanım alanı sütunlar, duvarlar ve arklarla kısıtlanmıştır.

Projeler, yan güçlere karşı direnç sağlayarak yapının bükülmemesini ve yan kayma ile çökmemesini güvence altına almalıdır.

Çelik (3), başka malzemelerle kaplanmış kendi kendini taşıyabilen iskelet yapılarda kullanılır. Yada çerçevenin, kaplama plakalarını taşıyan aşıkların ve plakaların kendilerinin (özellikle çelikten yapılmış olanların) tek parça olarak çalıştığı düşünülen «yüzeysel çalışan yapılarda» kullanılabilir. Üstün nitelikli çerçeve teknikleri gerektiren 100 m’den yüksek yapılar, Amerika Birleşik Devletleri dışında pek görülmez.

Betonarme (6), günümüzde yapı çerçevelerinde yaygın olarak kullanılır. Kalıp (betonun döküldüğü tahta kalıp) kullanma kolaylığına ve dökme işleminin yinelenme sayısına bağlı olarak beton, şantiyede yada önceden dökülebilir (5). Fabrikanın yapı yerine yakınlığı, vinçden yararlanma olanağı ve inşaatın hızı öteki etkenlerdir.

Ayrıca, betonun içindeki demirler gerilip sıkıştırılarak «öngerilmeli» diye bilinen beton türü elde edilebilir. Bu işlem, betonun kendisi gerilmeden, içindeki çubukların yada yüksek nitelikli kabloların, dik ve bükülme gerilmelerini taşıyacak kadar güçlenmesini sağlar.

Genellikle, önceden dökülen birimlerle yapılan betonarme, başlıca kullanım alanı sınai yapılarla, sundurma tipi yapılar olan iskelet sistemlerinde kullanılabilir. Ayrıca beton, dış yüzeyin, yapının temel öğelerinden biri olduğu kabuk, tipi yapılarda da kullanılır. Güney Amerika ve İspanya’daki çekici ve özgün biçimli kabuk yapılar anılmaya değer. Bu tür yapıların belki en ünlüsü, Avustralya’daki Sidney Opera binasının beton kabuk gruplarıdır.

Hava Basınçlı Yapılar

Alçak basınç altında şişirilmiş büyük «çadırlara», hava basınçlı yapılar denir. Bunlar dayanıklı kumaşlardan yapılır, ve yapının alanıyla eğiklik derecesine göre, çubuk desteklerle ve kablolarla pekiştirilebilir. Şimdiye kadar bunlar, yalnızca geçici yapılarda, yada kimi zaman kalıcı yapıları, yapım sırasında korumak için kullanılmışdır.

Etiketler:

Yorum yazın