Baraj Çeşitleri Nelerdir

Baraj Çeşitleri Nelerdir , Baraj Çeşitleri Hakkında Bilgiler

Baraj

Barajların çok çeşitli tipleri vardır. Som beton ağırlık barajlarının en yaygın tip olduğu söylenebilir. Bunlar dayanıklı ve genellikle az bakım isteyen barajlardır. Çelik atkılarla sağlamlaştırılmaya da çok az gereksinme gösterirler. Bu tür beton barajların, arkalarındaki suyun basıncı karşısında kaymalarım ya da yıkılmalarını önleyen kendi ağırlıklarıdır. Bu nedenle ağırlık barajları diye adlandırılmışlardır. ABD’nin en ünlü barajlarından Grand Coule bu tip bir barajdır ve Washington eyaletinde Columbia Nehri üstünde kurulmuştur Yurdumuzda Sakarya Irmağı gstündeki 160 m. yüksekliğindeki Sarıyar Barajı da bu tipe bir örnektir.
Duvar tipi barajlar ya da bentler geçmişte en çok yapılmış baraj çeşididir. Bunlar en az gereç kullanılarak yapılmış barajlardır. Çağdaş yapı makineleri ve yöntemlerinin geliştirilmesi ile yapımları azalmıştır. Zamanımızda, duvar tipi barajlara geçmiş yüzyıllara oranla daha az rastlanıyor.
Çelikle sağlamlaştırılmış, beton yüzeyli barajlarda set kısmının içi genellikle boş olduğu için daha az çimento kullanılır. Bunlara destekli (payandalı) barajlar adı da verilir. Ağırlık barajlarına
oranla kullanılan malzeme açısından % 80 oranında bir ekonomi sağlayan bu barajlar kenarlardan suyun birikim yönüne doğru çıkıntı yapan yüksek duvarlarla, bunların dayandığı desteklerden oluşmuşlardır.
Eğer, vadinin yamaçları ya da nehir yatağı yeteri kadar sağlamsa burada bu tip beton kemer baraj yapılabilir. Bu biçimden yararlanılarak suyun itişi yanlara, yamaçlara doğru kaydırılmıştır. Yamaçları kayalık, dar ve derin vadiler bu tür barajlar için çok uygundur. ABD’de Arizona’daki 215 metre yükseklikte Grand Canyon Barajı bu tür bir barajdır. Eskişehir’in 50 kilometre güneybatısında Sakarya Nehri üzerinde 154 metre yüksekliğinde Gökçekaya Barajını, bu tipe yurdumuzdan bir örnek olarak gösterebiliriz.


DOLGU BARAJLAR

Ekonomik oluşları nedeniyle gittikçe daha* yaygın yapıldığı görülen baraj tipleridir. Bunlar “kaya dolgu” ya da “toprak dolgu” barajlar diye de adlandırılır. Yapılmaları oldukça ucuz, bakımları kolaydır. Ama, çok dikkatli kullanılmaları gerekir. Suyun böyle bir barajın üstünden aşması durumunda çökme ve yıkılma tehlikesi kendisini gösterir. Ayrıca erozyona, hem de böcek ve ufak hayvanların yuvalanmalarına karşı baraj yapısının iki yüzünün de sık taş örgüler ya da betonla kapanması yoluna gidilir.
Yurdumuzda temeli 1981 Ekiminde atılan ve 1992 yılında tamamlanması .öngörülen Atatürk Barajı, dolgu barajların en büyük örneklerinden biri olacaktır. Bu baraj, tamamlandığında Pakistan’daki Tarbela ve ABD’deki Fort Peck dolgu barajlarından sonra dünya sıralamasında üçüncü gelecektir.
Kaya dolgu barajlarında geçirimsizlik, bazen gölet tarafına dayanan, bazen de baraj kütlesi içine yerleştirilen beton bir iç yapıyla ya da geçirimsiz başka gereçlerle sağlanır. Yurdumuzda Fırat Nehri üzerinde 205 metre yüksekliğindeki Keban Barajı ile Kızılırmak üzerinde Kırşehir ilinde 81 metre yüksekliğindeki Hirfanlı barajları da bu tipe örnek olarak sayılabilir.

TOPRAK BARAJLAR
Suyu tutmak için, baraj yakınında bulunan toprak ya da taşlardan yararlanılarak kurulmuş barajlardır. Yakın zamanlarda dünyanın birçok yerlerinde bu tipte pek çok baraj yapılmıştır. Türkiye’de toprak dolgu barajlara örnek olarak Adana ilinde Seyhan Nehri üzerindeki 77.70 metre yüksekliğinde Seyhan Barajı’nı, Manisa ilinde Gediz üzerinde 77 metre yüksekliği olan Demirköprü Barajı’nı verebiliriz.

AHŞAP BARAJLAR
Yapılması oldukça kolay, ama genellikle diğerleri kadar dayanıklı olmayan barajlardır. Bu tür barajlar, sürekli kullanılacak asıl barajın yapımı sırasında suyu tutabilmek için geçici olarak kurulurlar.
Her tür barajda bir boşaltım yolunun bulunması çok önemlidir. Baraj göletinde su arttıkça fazlası bir tünelden ya da yamaçtan açılan uygun bir yoldan aşağı bırakılır. Böylece göletteki suyun tehlikeli biçimde yükselmesi ya da barajın üstünden aşması önlenir.

Yorum yazın