Asansör Nedir

Asansör Nedir – Asansör Hakkında Bilgiler

Asansör NedirBir gökdelenin en üst katına merdivenlerden çıkmak aşağı yukarı olanaksızdır. Oysa New York’ taki 102 katlı Empire State binasının üst katına asansörle sadece üç dakikada çıkılabilir. Günümüzün mimarlık anlayışı altı katdan daha yüksek binalarda asansör kullanılmasını öngörmektedir; ancak yine de pek çok binada asansör yoktur. Asansörlerden başka yürüyen merdivenler mağazalarda geçitlerde istasyonlarda gidiş gelişi kolaylaştırmışlardır.

İlk asansör bir ipin ucuna bağlı bir düzlükten meydana geliyordu. Kuyudan yukarı çekilen bir kova gibi hareket ettirilen, insan ya da hayvan gücü ile çalıştırılan bu asansörlerle insanlar değil, fakat ağır yükler taşınmıştır. Buharlı makinenin bulunuşuna kadar asansörler bu şekilde çalıştı. Ancak XIX. yüzyılda da buhar gücü ile çalışan asansörler insan taşımak için kullanılmadı, ipin kopması tehlikesinden korkan halk asansöre binmiyordu. Nihayet 1853’de Elisha G. Otis ilk güvenilir asansörü gerçekleştirdi.

Otis bu asansörü 1853 yılında New York’ta Crystal Palace’de açılan sergide tanıttı. Otis asansör kabiniyle yukarıya doğru yükseldi, kabin raylar arasından yükselirken salıncak gibi sağa sola sallanmadı. Asansör yükseldikten sonra Otis ipleri kestirdi, ipler kesildiği halde kabin aşağıya düşmedi, güçlü metal kıskaçlar rayları sıkıca kavrayıp kabini olduğu yerde tuttu. Otis’in bu başarılı gösterisinden sonra insan taşıyan asansörler bu çeşit frenleme sistemi ile donatıldı.

Modern asansörler her yüksekliğe çıkabilirler. Günümüzde insan asansörleri çekme ile hareket ettirilirler. Kabinin üstüne bağlı olan çelik teller, çekme makarası (tambur) üzerinden geçirilir. Telirf öteki ucuna ağırlık asılır. Kabinin ağırlığını dengeleyen bu ağırlığa karşıt ağırlık denir. Her iki ağırlık makaranın üzerinden geçen teller ile aşağıya sarkıtılır. Bisikletin pedalı çevirilince zincirin hareket etmesi gibi, makara döndürülünce teller de aşağıya veya yukarıya doğru hareket ederler. Bisikletin zincirinin, ayna denilen çarkın üzerinden kaymaması dişlerle sağlanır. Asansörün üst makarasında kayma ise, sürtünme ile önlenir. Makara elektrik motoru ile çevrilir. Kabinin altına bağlı bir tel kümesi de, alttaki çekme makarasından dolaşıp, karşı ağırlığın altına bağlanır; bu şekilde halka tamamlanmış olur.

Modern asansörlerde hiç bir tehlike yoktur. Kabin, kapıları iyice kapanmadıkça harekete geçmez. Asansör boşluğuna açılan kapılar, kabin o kat düzeyine gelmedikçe açılmazlar; bu şekilde boşluğa düşme olasılığı önlenmiş olur. Asansöre taşıma gücünden fazla yük alınırsa, motor otomatik olarak durur, alarm zili çalar. Asansörler Otis’in asansöründe olduğu gibi hız ayarlayıcısı ile donatılmıştır. Bu alet kabin hızlı hareket ettiği zaman onu yavaşlatır. Bazı asansörlerde yolcular girip çıkarken kapıların kapanmamasını sağlayan ışıklı sistem vardır.

Günümüzde asansör kapılarının açılıp kapatılması için bir görevliye gerek yoktur. Hareketler kendiliğinden olur, yolcular çıkacakları katın düğmesine basmaktan başka hiç bir şey yapmazlar. Gerekli hareketler ana kontrol tablosu tarafından programlanır ve yönetilir.

Bütün asansörler yolcu asansörleri gibi değildir, örneğin tahıl asansörleri çok değişiktir. Silo denen depolarda saklanan tahılın zaman zaman havalandırılması gerekir. Bunun için geliştirilen özel asansör, bir tele bağlanmış birçok üstü açık kepçeden oluşur. Sürekli olarak hareket eder ve yüklediği tahılı yukarıya çıkarır. En üstte ters döner ve aşağıya doğru yoluna devam eder. Ters döndüğü zaman içindeki tahılı istenilen yere boşaltır.

Yürüyen merdivenler: Büyük mağazalarda, geçitlerde ve metrolarda kullanılan yürüyen merdivenler artık hava alanlarında, iş yerlerinde fabrikalarda hatta yolcu gemilerinde bile kullanılmaktadır.
Yürüyen merdivenlerde taşman insan sayısı kısıtlaması yoktur. Metro için çok faydalı olan yürüyen merdivenler kitleler halinde gelen kalabalığı kısa zamanda yurarıya çıkarırlar. Yürüyen merdivenler insanların asansör beklemelerini ve zaman kaybetmelerini önler. Bu şekilde kalabalığı gruplar halinde yukarıya taşıyacak birçok asansör yerine, bir iki yürüyen merdiven yeterli olur. Yürüyen merdivenler kısa mesafe için kullanılır; çünkü asansörler gibi hızlı hareket etmezler. Mağazalara alış veriş için gelenler bir üst kata çıkarken yürüyen merdivenlerin sağladığı kolaylıkla sergilenen malları rahatça görüp seçim yapabilirler. Mağazaların en üst katma çıkmak isteyenler için ayrıca asansör de vardır.

Bazı büyük istasyonlar ve hava alanlarında bilgisayarlarla programlandırılan yürüyen merdivenler ve asansörler vardır. Yürüyen merdivenler belirli bir yöne gitmek isteyenlerin sayısına göre harekete geçer. Asansörler en çok istenilen katlarda duracak şekilde programlanır, örneğin bir asansör sadece iki ve altıncı katlarda duracak şekilde ayarlanırken, başka bir asansör de öbür katlara çıkacak şekilde ayarlanır.

Yürüyen merdivenler üst ve alt katta bulunan iki çark ile hareket ettirilen birbirine bağlı basamaklar dizisinden oluşurlar. Üstteki çark elektrik motoru ile döndürülür. Bir basamağın hareketleri izlenince, alt katta, yolcuların binebilmesi için döşeme düzeyinde hareket ettiği görülür. Sonra yükselir. Üst kata ulaşınca yükselmeden yine döşeme düzeyinde ilerler. Bu durumda yolcular merdivenden kolaylıkla inerler. Bundan sonra döşemenin altına giren basamak, çarkın üstünden geçtikten sonra görünmeden alt katta dönen çarkın etrafına dolaşır ve başladığı noktaya gelir.
Yürüyen merdivenin el ile tutulan yeri kalın bir lastikten yapılmıştır. Basamaklarla aynı hızda yukarıya doğru ilerliyen bu bölüm de gücünü aynı motordan alır. Yürüyen merdivenler hızlarına göre saatte beş bin ile sekiz bin kişi arasında insan taşıyabilirler.

 

 

Etiketler:

Yorum yazın