Sürgülü hesap cetveli

Sürgülü hesap cetveli nedir – Sürgülü hesap cetveli nasıl kullanılır
Sayılar ve hasaplarla çok uğraşan kimseler sık sık sürgülü hesap cetveli kullanırlar. Bu portatif kompüterler, normal cetvellere benzerler. Fakat uzunluk ölçmekte kullanılmazlar; hesap yapmak için kullanılırlar. Bir hesap makinesi kadar kesin hesap yapamamakla birlikte, çok çabuk hesap yapılmasını sağlarlar.
Hesap cetvelleri 30 cm. veya daha fazla uzunlukta olurlar. Cepte taşınabilecek şekilde küçük olanları davardır. Hesap yapılırken, ortadaki hareketli kısım (dil) ileri geri kaydırılır. Cetvelin üstünde birçok sıralar şeklinde dizilmiş sayılar vardır. İki sayının arası, ondalıklar şeklinde bölünmüştür. Cetvelin üstünde, plastik veya camdan, hareketli bir parça (sürgü) bulunur. Sürgü üstünde düşey bir çizgi çizilmiştir. Buna gösterge çizgisi denir. Önce, gösterge çizgisinin nasıl kullanıldığını görelim. Resimde gösterilen modern hesap cetvellerinde, cetvelin kenarına yakın ve çok kere A ve B olarak adlandırılan iki sayı sırası vardır. B sırası, dilin üstündedir, A sırası ise hareketsiz kısımdadır. A ve B’deki sayıların dizilişi, birbirinin aynıdır.
Hasap cetvelinin alt kenarında da, C ve D sayı sıraları vardır. Bunlar da birbirinin aynıdır; fakat A ve B’den farklı diziliştedir.C sırası dilde, D sırası hareketsiz kısımdadır.
Hesap cetvelinin gösterge çizgisiyle yapabileceğimiz en kolay hesap, bir sayının kendisiyle çarpımı demek olan, karesini bulmaktır. Bunu bulmak için, ikisi de cetvelin hareketsiz kısımlarında olan A ve D sayı sıralarını kullanırız. Dolayısıyla, dili hareket ettirmek gerekmez. 2,5 ile 2,5’u çarpmak istiyorsak, gösterge çizgisini, D sırasındaki 2,5 sayısı üzerine tam olarak getiririz. Göstergenin bu durumda, A dizisinde gösterdiği sayı, 6,2 ile 6,3 arasındadır. Gerçek değerin kaç olduğunu, tahmin ederiz. Bunu tam tahmin edebilmek için, hesap cetveliyle çok hesap yapıp, alışkanlık kazanmak gerekir. Gerçek değer 6,25’tir.
Şimdi A ve D dizilerindeki sayıların ne şekilde değiştiğini görebiliriz. D dizisinde sayılar 1’den 10’a kadar değişir. A’da ise 1’den 100’e yani, 10’un karesine kadar değişir.
Bu bize, göstergeyi nasıl kullanacağımızı açıklar.
Çarpma işlemi için çok kere C ve D sıraları kullanılır. 1,8 ile 4,4 sayılarını çarpmak isteyelim. C sırasındaki 1 sayısı, D’deki 1,8 ile aynı hizaya gelene kadar, ortadaki dil, sağa doğru çıkarılır. Bu durumda, C sırasında 4,4’ün üstüne sürgüdeki gösterge çizgisi getirilir. Bu çizginin D sırasında gösterdiği sayı olan 7,92, çarpımın sonucudur Dili kaydırmadan 1,8 ile birçok sayıyı çarpabiliriz. C sırasındaki 1 sayısı, D’deki 1,8 ile aynı hizada durmak üzere, C’deki sayıların D’deki karşılıkları, 1,8 ile çarpımlarını verir. C’deki 3, 4 ve 5’in hizasında D’de 5,4; 7,2 ve 9,0 sayıları vardır ve bunlar 3, 4, 5’ın 1,8 ile çarpımından çıkan sonuçlardır.
Aynı çarpma işlemini, değişik şekilde de yapabiliriz. C’nin 1 sayısını, D’deki 4,4 ile aynı hizaya getiririz. Sonra, C’deki 1,8’in hizasında D’deki sayıyı okuruz. Bu, 1,8×4,4’ün sonucu olan 7,92’dir.
Bazen, sonuç, D sırasının dışında kalır. Örneğin, 4 ile 5’i çarpmak istersek, D’de 20 yoktur, 10’a kadardır. Bu durumda, ortadaki hareketli dil, sola doğru kaydırılır ve C sırasının sağındaki 10, D’deki 4 ile aynı hizaya getirilir. Sonra, bu durumda, C’deki 5’in karşısında D’de 2’yi görürüz. Gerçek çözümü bulmak için, 2’nin sağına bir sıfır koymamız gerekir.
Bu bize, hesap cetvelinin başka bir özelliğini gösterir. Herhangi bir sayı, örneğin 2, aynı zamanda 0,2; 0,02; 0,002 ve devam sayıları da göstermiş olur. Hesap sonucunun hangisi olduğunu ve ondalık durumunu belirtmek için çok alıştırma ve dikkat gerekir.
Bölme işlemi, çarpmanın tersi şeklinde yapılır. 8′ i 4’e bölmek istiyorsak, D’deki 8’in karşısına, C’deki 4 sayısını getiririz. C’deki Tin karşısında, D’de gördüğümüz sayı, işlemin sonucu olan 2’dir.
Eğer bölme sonucu, D’nin dışına çıkarsa, o zaman C’deki 10 sayısının karşısında D’deki sayıyı sonuç olarak buluruz.
Hesap cetvelleriyle başka hesaplar da yapılabilir. Resimde, C1 olarak gösterilen, ters gösterge vardır. Bu, dil kısmının ortasındadır. Tin herhangi bir sayıya bölümünden çıkan sonuçları gösterir. Örneğin 2’nin karşısında 0,5 bulunur. 1/2=0,5′ tir. 4’ün karşısında 0,25 vardır. Ti bölen sayıları C sırası üzerinden alırız.
Hesap cetvelleri, silindir şeklinde de olabilirler. Bir silindir, diğerinin içinde döner ve kayar. Disk şeklinde de olabilirler.

Etiketler:

Yorum yazın