Rakam Nedir

Rakam Nedir

Sayıları belirtmek için kullanılan işaretlerin genel adı.
Sayısal gösterim sistemi her işarete ya da simgeye yalnızca mutlak bir değer değil, ayrıca bir de konum değerinin de bağlanması düşüncesine dayanır (sözgelimi, 21 ‘de 2 rakamı 20’yi gösterir). Böylesine ustaca hazırlanmış bir kavramın uygarlıkta ileri bir düzeye ulaşmış bir toplumda ortaya çıktığı tartışma götürmez ama böyle bir kavramın hangi ülkede ve hangi dönemde tasarlandığını belirleme olanağı da yoktur. İlk sayısal işaretlerin ya da göstergelerin önce ağaç üstüne ya da taşa kolaylıkla çizilen basit çizgiler ya da doğrulardan oluşması gerçeğe yakın görünmektedir.

İBRANİ VE YUNAN RAKAMLARI

İbraniler sayısal miktarları belirtmek için alfabelerindeki harfleri kullanıyorlardı. Bu alfabe 22 harften oluşur; birler ilk 9 harfle, onlar bunu izleyen 9 harfle ve yüzler de son dört harfle belirtilir. Binleri, on binleri ve yüz binleri göstermek için aynı sırayla yazılan, ama üstlerinde iki nokta bulunan aym harflerden yararlanılır.

Aynı biçimde Yunanlılar da alfabelerindeki 24 harften yararlanırlardı; ancak bunlara, eski harfleri olan uç özel işareti eklerler: Episemon, 6; kopça, 90; sampi, 900. 1 ile 9 arasındaki birler P. y, 5, e, ç, ç, n. ö; ıo ile 90 arasındaki onlar ı, x, k, p, v, L o, x, koppa; 100 ile 900 arasındaki yüzler p, o, t, u, <p, x. <lı. v>, sampi ile gösterilir. Bine gelince, basit birlerle aynı işaretlerle gösterilir, ancak sol alt köşeye bir iota eklenir: >P. ıY, 6, vb.
Bu işaretlerle 1000 000’un altındaki tüm sayılar belirtilebilmekteydi. On binler için Yunanlılar kimi kez büyük mü’yü kullanıyorlardı (murioi, “on bin” sözcüğünün baş harfi) ve bunu on binli sayılar üstüne yazıyorlardı. Sözgelimi, m, (Ot. ı\/ı, vb. sırasıyla 10 000, 20 000, 30 000, vb. sayılarım gösteriyordu.

Arkhimedes, bu sistemin sonsuza dek genişletilebileceğini gösterdi. 100 000 000 ya da 10 000’in karesini yeni bir birim olarak düşünerek ve bu birimi de eski gösterimle herhangi bir kere belirtilmeye elverişli bir sayı olarak alarak günümüzdeki sayılama sistemimizde 17 rakamlık bir diziyle belirtilen rasgele her sayıyı gösterebiliyordu. Bu noktaya gelince de, ardında 16 sıfır bulunan 1 sayısıyla gösterdiğimiz sayıyı yeniden birim olarak alıyor ve yeniden 24 rakamdan oluşan sayıyı belirtebiliyordu. Çok daha sonraları Apollonios, sistemin temeli olarak karesi yerine yalnızca on bini almayı önererek, önemli bir düzeltme yaptı. Böylece çok büyük olan her sayı 4 işaretli dizilere ya da dilimlere ayrılıyordu. Sağdan birincisi, birleri gösteriyor, sola doğru ikinci on bin sayısını belirliyor, üçüncü on binin karesin belirtiyor ve böylece sonsuza dek gi diyordu. Farklı rakam dilimleri, aradi bir boşluk bırakılarak ya da bir çiz giyle belirtiliyordu. Demek ki, Apollo nios, gösteriminde, simgelerine bir ko num değeri veriyordu. Günümüzdı kullanılmakta olan sisteme erişme! için, Apollonios’un on binler için yap tığını basit onlar için yapmak söz ko nusuydu.
RUMEN RAKAMLARI

Romalıların sayısal gösterim sistemin de, dikine bir çizgi [I] biri, iki çizgi [II ikiyi, üç çizgi pil] üçü gösterir; dört beşin [V] soluna; altı, yedi, sekiz sağı na konan çizgilerle belirtilir; dokuz dizinin sonunu belirten ve bir çizgini] bir başka çizgiyle çaprazlanmasıylı oluşan X işaretinin [yani on’un] solu na, on bir, on iki, on üç bu işaretin sa ğma konan dikine çizgilerle gösterilir Yirmi, otuz, vb. sayılan belirtmek içiı de, on’u gösteren X işaretini yinele mek yeterliydi. Elli, yüz, beş yüz, biı sayılarının ayn işaretleri vardı (Bkz Çerçeve)

ARAP RAKAMLARI

Romen rakamları Arap rakamlarını ortaya çıkmasına kadar Batı Avrupa daki bütün uluslar tarafından kulla midi. Arap rakamlarının Avrupa’d; ortaya çıkış tarilhi genel olarak X yy’m sonu olarak saptanmakla birlik te önce l’den 9’a kadar olanların kul lanıldığı sanılmaktadır. Sistemiı anahtarı olan sıfırın kullanılması bi raz daha geç, XII. yy’ın ikinci yarısın da oldu.

Yorum yazın