Metre nedir

Metre NedirMetre Nedir

Temel uzunluk ölçüsü birimi (simgesi: m); ışığın boşlukta 1/299 792 458 saniyelik bir süre içinde katettiği uzunluğa eşittir (Ekim 1983’te Paris’te toplanan 17. Ağırlıklar ve Ölçüler Genel Konferansı’nın kararı).
Başlangıçta Yer meridyeninin kırk milyonda birine eşit olan metre, önce Fransa’da, ardından da hemen hemen bütün ülkelerde (bazılarında metre kullanımı zorunlu değildir) ağırlık ve ölçü sistemine temel olmak üzere kabul edildi. Paris’te 1889’da gerçekleşen 1. Ağırlıklar ve Ölçüler Genel Konferansından gene Paris’te Ekim 1960’ta toplanan 11. Ağırlıklar ve Ölçüler Genel Konferansı’na kadar, irid-yumlu platin çubuğun uluslararası prototipi üstüne çizilmiş iki koşut çizgi arasmdaki ve 0°C sıcaklıktaki uzaklıkla gösterildi. 1954’ten sonra, izotopların ayrılmasından yararlanılarak, daha yalın optik ışınımlar elde edildi. Kriptonun 86 izotopunu içeren, elektrik boşalmalı bir lambanın yaydığı ışınım da metrenin tanımı olarak kabul edildi. Işık girişimleri yardımıyla, 1 m’lik bir uzunluğun ölçümü, bu ışınımın dalga boyuyla karşılaştırılarak uluslararası iridyumlu platin çubukla yapılan eski tanıma göre daha kesin bir biçimde yapılabildi. Günümüzde, denetim altına alınmış lazerler kullanarak daha katışıksız, girişim yoluyla yapılacak uzunluk ölçümlerine daha iyi uyarlanmış olan, görülebilir ya da kızılaltı ışınımlar üretilebilmektedir. Söz konusu ışınım-larm bazılarının dalga uzunlukları yanı sıra frekansları da ölçülebilmiş; bunun sonucunda da ışık hızının daha iyi bir belirlemesi yapılabilmiştir. Dolayısıyla, metrenin tanımlanmasında,] özel bir ışınımın dalga uzunluğu yerine, herhangi bir ışınımın 1/299 792 458 saniyelik bir süre içinde katettiği uzunluğu temel almak daha yalın ve daha etkili olmuştur; bu da ışık hızı olarak c = 299 792 458 m/sn değerinin kabul edildiğini gösterir. Bir başka deyişle, ışık hızı c = 299 792 458 m/sn ise, metre de ışığın 1/299 792 458 saniyede katettiği uzunluk olacaktır.

Metreyi temel olarak kabul eden bütün ölçüler metre sistemi olarak adlandırılır.

METRE i. (lat. metrum; yun. metron, öl-ÇÜ > fr. mètre’den). Metrol. Temel uzunluk ölçüsü birimi (sembolü: m); kripton 86 atomunun, 2P10 ve 5dm seviyeleri arasındaki geçişine tekabül eden ışımanın boşluktaki dalga boyunun 1 650 763,73 katına eşittir. (Ekim 1960’ta Paris’te toplanan, 11. Ağırlıklar ve ölçüler Genel konferansının kararı.) [Bk. ansİkl.] || Genellikle desimetre, santimetre ve milimetrelere bölünmüş, bir metre uzunluğunda ölçme âleti: Şerit metre. || Metre kare, kenarı 1 metre olan bir karenin alanına eşit, yüzey ölçüsü birimi (sembolü: m*). || Metre küp, kenarı 1 metre olan bir küpün hacmine eşit, hacim ölçüsü birimi (sembolü: m3). ||
Metre sistemi, metreyi temel olarak kabul eden bütün ölçüler. (Bk. ansİkl.) || Saniyede metre, düzgün bir hareketle saniyede bir metre yol alan hareketli bir cismin hızına eşit, hız ölçüsü birimi (sembolü: m/sn). || Saniyede, saniyede metre, düzgün değişen bir hareket yapan ve hızı bir saniyede bir m/sn kadar değişen hareketli bir cismin ivmesine eşit, ivme ölçüsü birimi (sembolü: m/sn2).

— Metalürji. Modelci metresi, âdi metreye benzeyen, fakat modelin dökümünde kullanılacak madenin çekme payına eşit miktarda fazlalığı olan ölçme âleti.

— Müz. Metre kanunu, çeşitli seslerin ilintili olarak aynı sırada en az iki kere tekrarlanmasını öngören kanun.

— ansİkl. Metrol. Başlangıçta, yaklaşık olarak Yer meridyeninin kırk milyonda birine eşit olan metre, önce Fransa’da ka-buıl edildi; sonra sırasıyle bütün ülkelerde (bazılarında zorunlu değildi) bütün a-ğırlık ve ölçü sistemlerine temel olmak ü-zere kullanıldı. I. Ağırlıklar ve ölçüler Genel konferansından (Paris 1889) 1960 e-kimine kadar, iridyumlu platin çubuğun (yüzde 90 platin ve yüzde 10 iridyum) milletlerarası prototipi üzerine çizilmiş iki paralel çizgi arasındaki ve 0°C sıcaklıktaki ortalama uzaklıkla gösterildi. Bu prototip, hâlâ Sevr’deki Breteuil pavyonunda saklanmaktadır. Metrenin uzunluğu, bu birimin ilk tanımı olan, dörtte bir yer meridyeninin on milyonda birinden 228,8 mikron küçüktür. Milletlerarası prototip, kesiti X şeklinde olan bir çubuktur; uzunluğu sınırlayan çizgiler, üst bacağın nötr veya orta lifi üzerine çizilmiştir. Metrenin as ve üs katları, kanunî ölçü birimleri tablosunda gösterilmiştir (U. S. Sistem). Maddesel ölçekler zamanla şekil değiştirebileceği için, ayar olarak tabiî bir uzunluk ölçeği bulmağa çalışıldı. Bu amaçla, metre uzunluğunun, kadmiyumun kırmızı çizgisinin dalga boyuna oranı, on milyonda bir yaklaşıkla belirlendi; bu dalga boyu da, kuru havada, 15°C’ta ve normal basınçta X=6438, 469 6 A = 0,643 846 96 n’dur (7. Ağırlıklar ve ölçüler konferansı, 1927). Bu uzunluk, ölçek metre uzunluğunun değişip değişmediğini kontrol etmeye yaradı.

1945’ten sonra, izotopların ayrılması sayesinde, kadmiyumun kırmızı çizgisinden daha ince ve daha basit, optik ışınımlar elde edilebildi. Milletlerarası ağırlıklar ve ölçüler bürosunda yapılan bir incelemeden sonra, kriptonun 86. izotopunun ışınımlarından biri seçildi ve 1960’ta metrenin tanımı olarak kabul edildi. Bu ışınım, alçak basınç ve sıcaklıktaki (—210°C) kripton 86 içinde elektrik boşalması yapan bir lamba ile elde edildi; bir filtre veya bir monokromatörle karışık ışımadan ayrıldı. Uygulamada kullanılan ölçeklerin uzunluğu, ışık girişimleri- yardımıyle, bu ışınımın dalga boyuyle karşılaştırılarak ölçülebilir. Metrenin yeni tanımı, milletlerarası iridyumlu platin çubukla yapılan eski tanımdan yirmi kere daha hassastır; elektrik boşalmasında atomların yarattığı bozucu etkileri de hesaba katan düzeltmeler yapıldığı zaman 100 kere daha hassas olacaktır. Tedirgin edilmemiş bir atomun optik ışınımının boşluktaki dalga boyu, her an ve her yerde hazırlanması mümkün olan bir ölçektir. Metrenin bu yeni tanımı, daha büyük bir hassasiyet ve uzunluğunun değişmeden kalması için daha büyük bir garanti verir.

Yorum yazın