Tuz Nedir Özellikleri Nelerdir

Tuz Nedir Özellikleri Nelerdir

Yapısı küp şeklinde kristallerden meydana gelen tuz, sodyum klorürden oluşmuş beyaz bir katı maddedir. Öte yandan kimyada, asit ve bazların tepkimeler sonucu meydana getirdikleri ürünlere de tuz denir.
Tuz, insanlar için son derece değerli kimyasal bir maddedir. Yaşam için çok gereklidir. Tuz içermeyen besinlere tuz ilâve edilir.
Tuz sözcüğü genellikle adi tuzu ya da sofra tuzunu belirtir. Adi tuzun kimyasal adı sodyum klörürdür. Tuzun, (sodyum klorürün) da kimyasal simgelerden oluşan bir formülü vardır (NaCI). Na, sodyumun Cl, klorun simgesidir. Adi tuz, eşit sayıda sodyum ve klor atomu içerir. Sodyum, son derece etkin bir metaldir. Klor ise zehirli bir gazdır. Fakat birbirleriyle birleştiklerinde kararlı ve çok dayanıklı bir bileşik meydana getirirler. Yukarıda da belirtildiği gibi, tuz sözcüğü, belirli kimyasal bileşikleri tanımlamada da kullanılır. Bir asit, kimyasal karşıtı olan bir bazla tepkimeye girdiğinde tuz meydana getirir. Sodyum klorür bu türlü bir tuzdur. Sodyum hidroksitle (NaOH), hidroklorik asit (FİCİ) tepkimeye girdiğinde sodyum klorür (NaCI) meydana gelir. Bu tepkimenin kimyasal denklemi aşağıdaki şekilde gösterilir:
HCI + NaOH —» NaCI + H2O
ya da
asit + baz = tuz + su Asit daima hidrojen iyonu (H + ) baz ise hidroksil iyonu (OH — ) içerir. Bu iki iyon birleştiğinde su oluşur. Nötürleşme adı verilen bu olayda asit ve baz özellikleri birlikte ortadan kaybolurlar.
Bazen, asit birden fazla hidrojen iyonu içerdiğinde farklı bir tür tuz oluşur, örneğin, sodyum hidroksit (NaOH) karbonik asitle (H2CO3) tepkimeye girdiğinde, sodyum iki hidrojen iyonundan yalnız biri ile de yer değiştirebilir. Bu durumda sodyum hidrojen karbonat ya da sodyum bikarbonat adı verilen bir çeşit tuz (NaHC03) meydana gelir. Bu kimyasal madde, daha çok genel adı olan kabartma tozu adıyla tanınır.
Adi tuz, beyaz, katı bir maddedir. Atomları geometrik kristaller halinde düzenlenmiştir. Adi tuz kristalleri küp şeklindedir. Doğada tuz bazen kaya şeklinde bulunur. Kayatuzuna halit denir.
Tuz, suda kolaylıkla çözülerek tuzlu su haline dönüşür. Suda çözüldüğü zaman, suyun donma noktasını düşürür. Böylece tuzlu su normal suyun donma noktası olan 0°C’de donmaz. Bu yüzden, kışın yollara buz tutmaması için tuz serpilir. Serpilen tuz, buzun erime noktasını düşürür. Eğer hava çok soğuk değilse buz erir ve yolların kayganlığı ve tehlikesi önlenmiş olur.
Tuz kaynakları: Tuz, yerkabuğunun en yaygın kimyasal bileşiklerinden biridir. Çeşitli toprak ve kaya türleri tuz kristalleri içerir. Kayalardaki tuzun küçük bir miktarı yağmur suları ile sürekli olarak çözülür. Çözülmüş olan tuz, ırmaklar ve akıntılarla kıyılara taşınır. Milyonlarca yıl önce denizlerde çok miktarda çözülmüş tuz birikmiştir.
Denizler oluşurken bir miktar tuz vardı. Fakat daha sonra deniz sularının bir kısmı Güneş ısısının etkisiyle buharlaşmıştır. Bu işlemin sonunda denizlerdeki tuz miktarı gitgide artmıştır. Deniz suyunda tuzun yoğunlaşması bölgelere göre değişir. Örneğin Ekvator’da en yüksek düzeye ulaşır. Denizde birkaç çeşit tuz bulunur. Fakat bu tuzların dörtte üçünden fazlası adi tuz ya da sodyum klorürdür.
Yeryüzü tarihi boyunca karalar ve denizler sürekli olarak değişikliklere uğramışlardır. Bir zamanlar karaların büyük bir kısmı denizlerle kaplıydı. Geçmişin çeşitli zamanlarında, deniz alanları, karalar tarafından kaplanarak göller ve iç denizler oluştu. Böyle kapalı alanlardaki suların buharlaşması, bazen ırmak sularının buharlaşmasından daha büyük olmuştur. Su buharlaşınca geride tuz kalmış ve bunun sonucu göllerde tuz birikimi gitgide artmıştır. Nihayet bütün sular buharlaşınca geride geniş tabakalar halinde tuz yatakları kalmıştır. Bunlar hâlâ Dünyanın birçok bölgesinde görülür. Doğu Avrupa’nın birçok bölgesinde ise tuz yeraltından çıkarılır.
Tuz iri kayaları parçalayarak da elde edilir. Yeraltında açılan maden kuyularında da tuz yataklarına rastlanılmıştır. Madenciler tuz duvarını kazarlar ve patlayıcı maddeler kullanarak sert tuz tabakalarının gevşemesini sağlarlar. Toprağın derinliklerindeki tuz yatakları için çok sık kullanılan başka bir yöntem de vardır. Yeraltındaki tuz katmanlarına doğru, matkapla delikler açılır. Sonra tuz katmanlarına su pompalanır. Su, tuzun bir kısmını çözer ve meydana gelen tuzlu su yüzeye pompalanır. Tuzlu su ısıtılır. Su buharlaşınca geriye tuz kalır.
Dünyanın birçok yerinde, tuz deniz suyundan elde edilir. Deniz suyu kıyılardaki buharlaştırıcı havuzlara akıtılır. Su, Güneşin sıcaklığında gitgide buharlaştırılarak, yataklarda geriye tuz kalır.
Her yıl denizlerden ve madenlerden aşağı yukarı 100 000 000 ton tuz elde edilir. Bu tuzun yaklaşık olarak üçte biri endüstride kullanılır. Büyük bir kısmı ise, sodyum karbonat (çamaşır sodası), sodyum bikarbonat (kabartma tozu),sodyum hidroksit (kostik soda), hidroklorik asit (tuzruhu) ve klor gibi kimyasal maddelerin yapımında kullanılır. Tuzdan yapılan kimyasal maddeler kâğıt, sabun, deterjan, yapay lastik, deri, cam, gübre ve patlayıcı maddelerin yapımı için önemlidir. Tuzdan elde edilen sıvı sodyum, soğutucu ya da ısı değiştiricisi olarak çalışan nükleer güç santrallerinde önemli bir rol oynar. Besinlerde kullanılan tuz miktarı, yukarıdakilere oranla daha azdır. Besinlere tad vermek için tuz ilâve edilir. Tuz, bazen besinlerin korunmasında da kullanılır. Tuzlanmış et ve balık bozulmadan uzun zaman kalır. İnsan vücudu düzenli bir şekilde tuza gereksinme duyar. Kandaki tuz düzeyini aynı değerde tutmak gerekir. Vücutta tuzun önemli ölçüde azalışı kan hacminin azalması demektir.
Kimyada tuz: Modern kimyada, tuz, pozitif yüklü metal ya da amonyum (NH) iyonlarıyle negatif yüklü asit kökü iyonlarından yapılmış bileşikler olarak tanımlanır. Buna göre tuzlar ( + ) ve (—) iyonlardan yapılmış maddelerdir. Bu yapı hem katı halde hem de ergimiş ya da eriyik haldeki tuzlarda da görülür.
Tuz oluşumunun karakteristik denklemi: Asit + baz—» tuz + su şeklinde gösterilir. Bu bir nötür-leşme olayını gösterir. Eğer baz, anhidro baz, (örneğin amonyak) olursa bu durumda su meydana gelmez. Fakat yine nötürleşme vardır. Şimdi her iki durum için birer örnek verelim. Hidroklorik asitle sodyum hidroksidin bileşmesi birinci tipe örnek alınabilir.
HCI + NaOH —» NaCI + H2O Hidroklorik Sodyum Sodyum Su Asit Hidroksit Klorür
Eğer baz olarak sodyum hidroksit yerine amonyak alınırsa:
HCI + NH3 — NH4CI Hidroklorik Amonyak Amonyum Asit Klorür

Yorum yazın