Sülfotuz nedir

Sülfotuz nedir

sülfotuzlar, inorganik kimyada en karmaşık atom ve kristal yapısına sahip, çoğu ender bulunan geniş mineraller grubu. Bileşimleri, m, n ve p’nin tamsayılar olduğu AmBnXp genel formülünü sağlar; burada A, gümüş, talyum ya da bakır; B, antimon, arsenik, bizmut, kalay ya da germanyum; X, kükürt ya da selenyum olabilir. Önceleri sülfotuzların karmaşık varsayımsal tiyoanti-monik ya da tiyoarsenik asitlerin (örn. HSbS2, H18AS4S15, H3ASS3) tuzları olduğu kabul edilirdi; ama X ışınları kırınımı çözümlemeleri sülfotuzların çoğunun atom yapısının, galen (kurşun sülfür; PbS) blokları ya da stibnit (antimon tiyosülfür; Sb2S3) yaprakları gibi daha basit bileşiklerin yapısal parçalarına dayalı olduğunu ortaya çıkarmıştır. Bu olağandışı bileşikleri tanımlayacak kapsayıcı bir kuram henüz geliştirilememiştir. Sülfotuzların çoğundaki yapısal karmaşıklığın, bu minerallerin düşük sıcaklıklarda kristalleşmiş ve daha sonra metal atomları düzeninin önemli ölçüde değişmiş olmasından kaynaklandığı kabul edilir. Bu tür bileşimlerin daha yüksek sıcaklıklarda hazırlanması sonucunda daha basit yapıların oluştuğu belirlenmiştir.

Sülfotuzlar doğada, ilişkili oldukları sülfür minerallerine oranla daha ender bulunmakla birlikte bazı bölgelerde çok çeşitli sülfo-tuz çökellerine rastlanır. Örneğin İsviçre’ deki Lengenbach’ta 30 ayrı tür saptanmış, bunların 15’i başka hiçbir yerde bulunmamıştır. Çoğu sülfotuz açık oyuklarda, özellikle bakır-çinko-arsenik sülfür cevherleri ile birlikte oluşmuştur. Kalsit ve dolomit oyuklarında da sıkça bulunurlar. Bunların büyük bölümü kurşun grisi renkli, metal parlaklığında, gevrek ve kristal yapılı malzemelerdir. Sülfotuzların X ışınları kırınımı ve elektron mikroskopu dışındaki çözümleme yöntemleriyle incelenmesi çok zordur. Talyumlu sülfotuzlar ile kimi gümüşlü sülfotuzlar genellikle koyu kırmızı renkli ve saydamdır.

Olağandışı koşullarda bazı sülfotuzlar gümüş cevherleri (prustit, pirarjirit ve stefa-nit), bazıları da cıva, arsenik ve antimon cevherleri (bulanjerit, livingstonit, enargit ve tannantit-tetraedrit) oluşturmakla birlikte, bunların ekonomik değeri düşüktür. Sülfotuzların bir başka ilginçliği de, elektronik özelliklerinin yarıiletkenlerinkine benzemesidir.

Yorum yazın